X
تبلیغات
آموزش و پژوهش
هفته پژوهش گرامی باد
 

مراحلی را برای عبادت شمرده اند، مرحلۀ اول تکلیف، مرحلۀ دوم صحت، مرحلۀ سوم قبولی، مرحلۀ‌چهارم کمال. این نمازی که می‌خوانیم، روزه ای که می گیریم، حجی که می‌رویم، خمس و زکاتی که می پردازیم، تکالیفی که خداوند برای سعادت ما قرار داده 4 مرحله دارد، در هر مرحله شرایطی وجوددارد، مرحلۀ اول تکلیف است. یعنی کودک مسلمان باید به تکلیف برسد تا عبادت بر او واجب شود. تکلیف شرایطی دارد . شرط اول آن بلوغ است. در رساله های عملیّه خوانده اید وقتی دختران 9 سال قمریشان تمام می شود و پسران وقتی 15 سال قمریشان تمام می شود یا وقتی نشانه های دیگری در آنها پیدا می شود که در رساله های عملی است. الان روانشناسانی مثل آقای دکتر قائمی یا آقای دکتر گلزار یا آقای دکتر شرفی اعلام می کنند که پسران تهرانی بین 11 تا 13 سالگی بالغ می شوند . در این شرایط محیطی که ما الان هستیم غالباً بیش از 90 درصد پسران تا قبل از 14 سالگی بالغ می شوند. پس بلوغ اولین شرط تکلیف است. بچه ای که بالغ نشده مثلاً دختر 8،7،‌6 ساله تکلیف ندارد. پسر 10 ساله 9 ساله تکلیف ندارد. همین جا یک موضوعی را طرح می‌کنیم . سوال می کنند بچه ها قبل از اینکه به بلوغ می رسند اگر عبادتی انجام بدهند و خدمتی انجام بدهند ثواب دارد؟ جواب می دهیم بله،‌ خداوند برای کارنامۀ ما یک مقدمه ای ایجاد می کند قبل از صفحه 1 ،‌ صفحاتی است که ما قبل از به بلوغ رسیدن خدمتی یا عبادتی می‌کنیم. مثلاً بچه‌ای روزه می گیرد، نماز می خواند، صدقه می‌دهد. حتماً ثواب دارد. هم در پروندۀ‌خود او قبل از صفحه 1، و هم در پروندۀ‌پدر و مادر و هم پروندۀ معلم او ثبت می شود. سوال دیگر اینکه بچّه ها قبل از اینکه به سن تکلیف برسد اگر خسارتی را وارد کردند ضمانت دارد ؟ مثلاً‌یک بچه 8 ساله توپی را شوت کرده شیشۀ کسی را شکانده . او ضامن است؟ بله ضامن است . اگر پدرش یا سرپرستش خسارت را داد که داده وگرنه به محض اینکه خودش به تکلیف رسید ضامن است و تا آخر عمر از گردنش برداشته نمی شود.

بچه هایی که به تکلیف نرسیده‌اند اگر جرمی مرتکب شوند که از نظر شرعی حد دارد،‌ شلاق دارد، مثلاً یک دشنامی بدهند،‌ فحشی بدهند که ضربات شلاق برایش تهیه شده باید مجازات شود؟ بله اون بچه نه به اندازۀ بزرگترها ،‌به اندازه ای که قاضی تشخیص دهد یک تنبیه مختصری می شود. پس اولین شرط تکلیف بلوغ است. شرط دوم عقل است. بچه هایی که صفیح هستند عاقل نیستند، ضریب هوشی پایین دارند. که تعریفش روشن است اونها تکلیفی ندارند. یا تکلیف خیلی کم به اندازۀ توانشان دارند. شرایط تکلیف را می گوییم: تکلیف اولین مرحله است برای عبادت.

سومین شرط قدرت است. انسان باید قدرت داشته باشد نماز بخواند، یا روزه بگیرد یا مکه برود. اگر ناتوان هست،‌ ناتوانی جسمی یا ناتوانی روحی. که اینها در سازمان بهزیستی تعریف شده است. نمی تواند روزه بگیرد واجب نیست، نمی تواند بایستد نماز بخواند بنشیند،‌ نمی تواند بنشیند بخوابد.

پس تکلیف اولین شرطش بلوغ است، شرط دوم عقل است، شرط سوم قدرت است.

اینها شرط های تکلیف است، بعد از تکلیف می‌رسیم به مرحلۀ دوم، دختر مسلمان یا پسر مسلمان به تکلیف رسیده، یعنی عاقل هست، بالغ است و توانا و قادر، از این لحظه به بعد همۀ تکالیفی که بزرگترها باید انجام دهند این دختر و پسر باید انجام دهند. امر به معروف کنند،‌ نهی از منکر کنند، روزه بگیرد، نماز بخواند با این توضیحاتی که بیان کردیم.

مرحلۀ دوم صحت است، یعنی این عبادت چکار کنیم که صحیح باشد در فقه شیعه شرط کردند، شرط صحت عبادت این است که مسلمان ها از یک مرجع تقلیدی که جامع شرایط است تقلید کند، به این شرط صحیح است. مثل اینکه کسی مریض می شود برای دستورات طبی باید به پزشک حاذقی مراجعه کند. اگر مشکلش و مریضیش خیلی مختصر باشد به همین دکتر عمومی سر کوچه مراجعه می کند. اما اگر قلبش یا کبدش بیمار باشد باید به سراغ متخصص برود. اگر در آن شهر چند متخصص است عقل می گوید باید به سراغ کسی برود که تخصصش بالاتر است و خبرگی بیشتری دارد. پس ما در پلۀ دوم که صحۀ عبادت است مسئله تقلید را داریم.

بچه‌های ما از همان 9 سالگی یا قبل از آن باید توجیه شوند که ما در اعتقادات به عقلمان مراجعه می کنیم، در اخلاقیات به قلبمان مراجعه می کنیم، امّا در احکام و دستورات دینی پیروی می کنیم از مرجع تقلید. تقلید هم یعنی پیروی کردن. آیا منطقی است این کار؟ بله، ما در همۀ‌کارهای زندگی که تخصّص نداریم، مردم به اطباء مراجعه می کنند، اطباء برای خانه‌سازی به مهندسان مراجعه می کنند، مهندسان برای دوخت و دوز به خیاط ها مراجعه می‌کنند. همین طور همۀ اقشار جامعه در رشته‌ای که تخصص ندارند به متخصص آن رشته مراجعه می کنند. هم پشتوانۀ عقلانی دارد ، هم پشتوانۀ عرفی دارد. هم دین توصیه می کند.

قرآن می فرماید فسعلو اهل الذکر ان کنتم لا تعلمون. اگر نمی دانید از آنها که می دانند بپرسید. خوب از کی بپرسیم؟ از آنی که بهتر از همه می داند. چه کسی بهتر از همه دین را می داند؟ عالمی که عمری گذرانده، فقیه شده، یعنی عمیقاً مسائل دین را می تواند استخراج کند، استنباط کند، اگر چند نفر بودند چکار کنیم؟ اگر هم تراز هستند می توانیم به یکی از آنها مراجعه کنیم. اما اگر یکی از آنها سرآمد هست و اعلم است به او مراجعه می کنیم. تقلید می کنیم. از چه زمانی تقلید کردن در شیعه مرسوم شده؟ از زمان امام صادق (ع)، چون شیعیانی بودند در شهرهای دوردست، دسترسی به امام معصوم نداشتند، می پرسیدند ما مسائلمان را، احکام شرعی را، واجبات را، محرمات را از چه کسی بپرسیم؟ امام معصوم نمایندگانی را، عالمانی که پیش خود امام درس خواندن، امام به آنها اعتماد داشت، آنها را معرفی می کرد. یعنی آن عالم معصوم بوده؟ نه ، احتمال خطا هم بوده، احتمال اشتباه هم در کارش بوده، و اما امام به مردم فرموده که شما وظیفتان تقلید کردن است.

کسی می گوید من فوق لیسانس هستم درست نیست تقلید کنم، خوب فوق لیسانس چه رشته ای هستید شما؟ فوق لیسانس سنگ شناسی، کشاورزی، ولی خوب وقتی مریض می شود به دکتر مراجعه می کند. شما در زمینۀ طب اطلاعاتی ندارید، کسانی هم ممکن است بگویند من نمی خواهم تقلید کنم راه باز است خودم متخصص در دین بشوم؟ جواب می دهیم بله ، مثل همۀ رشته ها، هر کس دوست ندارد تقلید کند باید برود یک فرآیندی را طی کند، علوم دینی را بخواند، از یک قدرتی هم برخوردار شود که بتواند احکام دین را استخراج کند، بقیۀ مردم وظیفه شان تقلید اشت، چه کسی گفته تقلید کنیم؟ قرآن، امام معصوم،‌ از چه زمانی تقلید درست شده؟ از زمان غیبت امام زمان؟ نه قبل از آن، شاید صد سال قبل از غیبت امام زمان(ع) این رویه بوده،‌ مراجعۀ به کارشناس دینی، حتّی در زمان امام معصوم، اگر می خواهیم عبادتمان صحیح باشد، باید تقلید کنیم، بعضی هم از روی بی اطلاعی این را می گویند : من تابع قرآن هستم، کاری به مرجع تقلید ندارم. یا اگر مسئله ای را می شنود می گوید اگر این مسئله در قرآن باشد من تبعیت می کند. جواب ما این است که دین مجموعه ای است از قرآن و سنت پیامبر و ائمه، اگر ما بخواهیم فقط به قرآن تکیه کنیم حتّی همین نماز را هم نمی توانیم بخوانیم. چطورقرآن گفته نماز بخوانیم چطور نماز بخوانیم که در قرآن نیامده است. اصلاً چه چیزهایی را نماز را باطل می کند در قرآن نیست، اوقات نماز از چه وقت تا چه وقت است؟ چند تا نماز باید بخوانیم؟ 3 تا یا 5 تا یا 7 تا،در قرآن نیست. جزئیات روزه در قرآن نیست. جزئیات خمس و زکات و حج و جهاد در قرآن نیست. قرآن مثل قانون اساسی است. حتماً نیازمند به سنت هستیم در کنار قرآن و سنت را از پیامبر و امامان معصوم می گیریم که جزئیات مقررات و دستورات دینی است. امامان معصوم اون علوم را به شاگردانشان یاد دادند تا الان که هزارو چند صد سال از آغاز اسلام گذشته همین طور سینه به سینه گشته تا به روزگار ما رسیده است. از فقهایی که عادل هستند،‌ و عالم هستند، پیروی می کنیم. در چه مسائلی؟ در اعتقادات نه، در اعتقادات با عقلمان دلیل می آوریم، در اخلاقیات هم فطرت خدا در نهاد ما قرار داده. اما در احکام و دستورات دینی از فقیهِ جامع شرایط تقلید می کنیم تا عبادتِ ما صحیح باشد. سرخود نمی توانیم شکل عبادت را تغییر دهیم.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

درس 4

شرایط قبولی عبادات: گفتیم برای عبادات 4 مرحله شمرده‌اند، مرحله اول تکلیف ، شرایط دارد. مرحلۀ دوم صحت، شرایط دارد. در جلسه قبل شرایط این دو مرحله را گفتیم. در این قسمت دو مرحلۀ دیگر را شرایطش را خواهیم گفت. بعد از اینکه ما به تکلیف رسیدیم و نماز و عبادت دیگرمان صحیح بود، حالا می‌رسیم به مرحله ای که چکار کنیم این عبادت قبول شود. اوج شاهکار اسلام در این مرحله است. اسلام عزیز همه مسایل زندگی را به عبادت گره زده است. می گوید اگر می خواهد عبادت قبول باشد باید همسر داریت خوب باشد . اگر می خواهید عبادتت درست باشد باید بچه داریت درست باشد. اگر می خواهید عبادتت قبول باشد باید کسب و کاسبیت حلال باشد. اگر می خواهید عبادتت درست باشد باید روابط اجتماعیت و تعاملت با دیگر انسان ها در چارچوب دین باشد. انقدر این مسایل دینی انسان ساز است که متأسفانه کم توجه می‌کنیم به این مرحلۀ عبادت. روز قیامت از کسانی می پرسند نماز خوانده اید؟ می گوید بله، صحیح بوده نمازش اما رتبه ای نمی گیرد، اما قبول نشده. چکار کنیم عبادت ما قبول شود. حالا که زحمت می کشیم، روزه می گیریم، خمس می دهیم، حج می رویم، ‌نماز می خوانیم،‌ چکار کنیم که نمازمان قبول شود؟ برای قبولی نماز و قبولی عبادات دیگر صدها حدیث آمده است. شرایط اعتقادی دارد،‌ شرایط سیاسی دارد، شرایط اخلاقی دارد، شرایط اقتصادی دارد، شرایط بهداشتی دارد،‌ شرایط اجتماعی دارد. به بعضی از آنها اشاره ای می کنیم.

حضرت امام خمینی فرمود: نماز کارخانۀ انسان‌سازی است. بخشی از آن در همین شرایط قبولی است.

امیرالمومنین (ع) فرمود : كونوا لقبول العمل أشد أهتماماً من العمل.

نسبت به قبولی بیشتر حساس شوید به خود کار. قبولی نماز از خود نماز برایتان مهم‌تر باشد. قبولی روزه از خود روزه برایتان مهم تر باشد. قبولی حج از خود حج برایتان مهم تر باشد. خوب چکار کنیم که قبول شود؟ اول شرایط اعتقادی را باید درنظر بگیریم. باید به خدا ایمان داشته باشید. ایمان از شرایط قبولی است. و من يكفر بالايمان فقد حبط عمله هرکه ایمان نداشته باشد عملش حبط است، ضایع است قبول نمی شود. حالا کسی دولا راست شود و یک نمازی هم بخواند،‌ و به عربی صحیح بخواند. اما عقیده ندارد به خدا ،‌ عقیده ندارد به اسلام،‌ عقیده ندارد به انبیاء این قبول نیست.

شرط دوم تقوا است. إنما يتقبل الله من المتقين ،‌ خداوند قبول می کند از باتقواها، پس معلوم می شود گناه مانع قبولی است. مقابل تقوا آلودگی است، گناه است. این قصّه را بسیاری از شما عزیزان شنیده باشید که زمان امام صادق (ع) اسم کسی سر زبان ها افتاده بود به عنوان یک فرد خَیِّر و خدمت کار به افراد بیچاره. امام صادق فرمود: من می خواهم این را ببینم، نشان دادند. امام ایشون را تعقیب کرد. دیدند اون شخص رفت درِ مغازه ای دو تا انار دزدید، دو تا نان دزدید . و آمد محلۀ‌فقرا در خانه ای را زد و آن 2 انار و 2 نان را داد به یک خانوادۀ بیچاره. امام فرمود: تو چرا این کار را کردی؟ گفت کار من یک کار قرآنی است. حضرت فرمود: کجای قرآن این رویه را به شما آموزش می‌دهد، گفت قرآن می گوید: که اگر گناه کنی یک برابر کیفر دارد، ‌اگر ثواب بکنی ده برابر پاداش دارد. من 2 تا انار دزدیم این 2 تا گناه. 2 تا نان دزدیم این 2 تا گناه می شود 4 تا گناه . بعد اون 4 تا انار و نون را دادم به اون بیچاره 4 ×‌10 می شود 40 ، 4 تا گناه کردم 40 تا ثواب کردم پس از هم کم کنیم 36 ثواب برای من می ماند. امام عصبانی شدند و به او فرموند: مادرت به عذایت بنشیند، مگر نخوانده ای این آیه قران را إنما يتقبل الله من المتقين ، مگه با مال دزدی می شود مکّه رفت، مگه با مال دزدی به هیئت کمک کنی، به فقیر کمی بکنی این ثواب دارد. اختلاص کرده ،‌ دزدی کرده و بعد می گوید من 50 درصدش را می‌دهم در راه خیر. این انفاق قبول نیست. مال حلال قبول است. آیات انفاق که در سورۀ بقره آمده أَنفِقُواْ مِن طَيِبَاتِ مَا کَسَبْتُمْ از مال حلال طیب انفاق بکنید.

پس شرط اول شرط اعتقادی است. شرط دوم شرط اخلاقی. یعنی فرد گنهکار اگر عبادتی انجام دهد عبادتش مورد اشکال است، قبولی عبادات شرط سیاسی دارد. در حدیث می خوانیم اگر کسی در همۀ ‌عمر عبادت کند اما به رهبر سیاسی که خدا او را می‌پسندد اعتقاد نداشته باشد قبول نداشته باشد. عبادتش قبول نیست. امام باقر (ع) فرمود: من دان الله عزّ و جلّ بعبادة يجهد فيها نفسه و لا امام له من الله غير مقبول ، دین فقط بعد فردی ندارد، ‌بعد اجتماعی سیاسی دارد . اعتقاد و همبستگی با رهبر عادل، در زمان پیامبر، پیامبر در زمان امام معصوم، جانشین پیامبر، در زمان غیبت امام عصر(ع) ، ولی فقیه، مراجع بزرگوار تقلید،‌ اینها سلسله ای هستند که ما را به خدا می رساند در قبولی عبادت ما تأثیر می گذارد بی اعتنایی ما نسبت به این امر سیاسی .

در حدیث می‌خوانیم فمن ام يتولنا لم يرفع الله له عملا ، هرکه ولایت ما را نداشته باشد اعمال او بالا نمی‌رود به سمت آسمان نمی رود. امام باقر علیه السلام فرمود: وَ ما تَنالُ وَلايَتُنا إلا بالْعَمَلِ وَ الْوَرَعِ به ولایت ما هم کسی نمی رسد مگر با پرهیز و دوری از گناه. مگر با اقدام.

شرط چهارمی برای قبولی عبادات شمرده اند امامان ما ، و آن شرط اقتصادی است. امام رضا (ع) فرمود: هرکه زکات ندهد و نماز بخواند نمازش قبول نیست. من صلا و لم یزکل لم تقبل صلاته، هرکه نماز بگذارد اما زکات ندهد، یعنی توجّه به بیچارگان، بینوایان، با عبادت گره خورده ، 28 جا در قران صلاه و زکات کنار هم آمده، عبادات شرط اجتماعی دارد. رسول خدا (ص) فرمود: مَنِ اغتابَ مُسلِما أَو مُسلِمَةً ، هرکس غیبت مرد مسلمان یا غیبت زن مسلمانی را بکند، لَم يَقبَلِ اللّه صَلاتَهُ وَلاصيامَهُ ، خداوند نه نماز او را و نه روزۀ‌ او را قبول نمی کند. تا چهل شبانه روز أَربَعينَ يَوما وَلَيلَةً إِلاّ أَن يَغفِرَ لَهُ صاحِبُهُ ، مگر اینکه برای کسی که غیبتش را کرده طلب مغرفت بکند هم از خدا عذرخواهی بکند برای گناهی که کرده، هم از کسی که غیبتش را کرده طلب مغفرت بکند. پیامبر فرمود: يا اباذر! اياك و هجران اخيك نکنه با دوستت قهر کنی، قطع رابطه کنی. فان العمل لايتقبل مع الهجران ، وقتی دو مسلمان با هم قطع رابطه می کنند عبادتشان قبول نیست. شما توجه کنید چقدر این مشکل در محیط ما وجود دارد،‌خواهر با خواهر، خواهر و برادر، فامیل با هم ، همسایه با هم،‌ سر مسئله‌ای و بهانه ای با هم قطع رابطه می کنند. خوب عبادات آنها زیر سؤال می رود. امام صادق (ع) می فرماید : لا يَقْبَلُ اللّهُ مِنْ مُؤ مِنٍ عَملاً وَ هُوَ مُضْمِرٌ عَلى اَخيِه سُوءً ، خداوند عبادت مؤمنی که در دلش سوء نیت دارد برای مسلمانی را قبول نمی‌کند. باید موفقیّت دیگران را بخواهیم،‌ عزّت دیگران را بخواهیم، سلامت دیگران را بخواهیم، ببینید این عبادت اسلام است. جدای از بقیه زندگی نیست، گره خورده به همۀ‌مسائل زندگی. قبولی عبادت، شرط خانوادگی دارد. پیامبر فرمود: من کان له امرأتاٌ توزیع لم یقبلل الله صلاتها و لا حسنتاً من عملها، اگر مردی همسری دارد که او را اذیّت می کند ، نه نماز او و نه هیچ عمل خوب او قبول نمی شود. بعد فرمود: و علی الرَجُلِ مثل زالک مرد هم همین طور است اگر همسرش ازش راضی نباشد نه عبادتش و نه نمازش و نه کار خوبش قبول نمی شود. این است شاهکار اسلام. گره زده مسائل اخلاقی، سیاسی و اجتماعی را به عبادات.

در حدیثی می خوانیم که امام صادق(ع) فرمود: مَنْ نَظَر الي أبَويه نَظَرَ ماقتٍ اگر کسی به صورت پدر و مادر نگاه خشم آلود کند، و هُما ظالمانِ لَهُ، لم يَقبَلِ اللهُ لَهُ صلاةً. ‌گرچه والدین بد کردند عبادات او قبول نمی شود. یک حدیثی داریم که اگر زنی تمام عمرش نماز بخواند، هر روز روزه بگیرد، ‌هر سال به حج رود مال زیادی را در راه خدا انفاق کند امّا شوهرش راضی نباشد عبادتش قبول نیست. همچنین اگر مردی همۀ‌عمرش نماز بخواند، هر روز روزه بگیرد،‌ هر سال به حج رفته باشد و سالهای زیادی را در جهاد حضور پیدا کرده باشد همسرش راضی نباشد عباداتش قبول نیست. ما باید برای قبولی نماز یک بابی را باز کنیم،‌ فکر کنیم برنامه ریزی کنیم، دغدغه داشته باشیم، ‌قبولی نماز خیلی مهّم است. به هم کمک کنیم، با هم مشورت کنیم این ایستگاه خیلی ایستگاه مهمی است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه نهم اسفند 1391ساعت 11:8  توسط کبری امینی  | 

بـِسـْمِ اللّهِ الرَّحـْمـنِ الرَّحيمِ

به حول و قوۀ الهی برنامه هایی را دربارۀ موضوع نماز، تاریخچۀ نماز، فلسفه و اسرار ، آثار نماز و اجزاء نماز می پردازیم .

اولین درس دربارۀ جایگاه عبادت و نماز است. دین مجموعه ای است بهم پیوسته و در هم تنیده که سعادت دنیا و آخرت فرد و جامعه را تضمین می کند. درست است همۀ عناصر دین مقدس هستند اما از نظر اهمیت، متفاوت هستند. در جغرافیای دین بعضی از عناصر قلۀ این سرزمین هستند، بعضی دامنه و بعضی دشت‌های منتهی به این سرزمین. پیامبر عزیز اسلام خیلی از وقت ها دین را به پیکر انسان تشبیه می کرد، بعضی از اجزاء دین را به سر انسان، بعضی را به چشم انسان و بعضی را به دست انسان تشبیه می کرد. ما اگر بتوانیم با یک مکانیزمی جایگاه هر عنصر را در مجموعۀ‌دین شناسایی کنیم به صورت معقول و متوازن وقت خواهیم گذاشت، سرمایه گذاری خواهیم کرد. مثلاً بدانیم موضوع نماز، یا موضوع حجاب یا موضوع روزه اینها از مسائل درجه یک هستند یا درجه دو یا درجه سه. این به ما کمک می کند برای چه بخش‌هایی از دین بیشتر وقت بگذاریم. بیشتر فکر کنیم، بیشتر به دنبال روش بگردیم. موضوع نماز در مجموع در قرآن حدود هزار بار مطرح شده، ما نداریم موضوعی را در اسلام چه در آیات قرآن یا در احادیث انقدر تکرار شده باشد. نود و چند بار کلمۀ صلوه و مشتقاتش و نهصدو چند بار کلمات مرتبط با نماز، مثل عبادت سجده، قنوت، رکوع، قبله، غسل، تیمم، مسجد و پیامبر عزیز اسلام فرمود وقتی من به پیامبری رسیدم اولین واجبی که از آسمان برای امّت من فرود آمد موضوع نماز بود. موضوعات دیگری مثل روزه یا خمس یا زکات در مدینه آمده بعد از 13 سال یا موضوع حجاب، حج، جهاد اینها شاید بعد از بیست سال بعد آمده باشد، اما نماز از روز اول بوده است.

پس موضوعی را که ما می‌خواهیم راجع به آن گفتگو بکنیم یک موضوعی است مثل اکسیژن در رگ های دین، در قرآن کریم هم مسئله نماز کنار توحید،‌ نبوت و معاد آمده است. ما اصطلاحاً نماز را جزء فروع دین حساب می کنیم اما بر اساس فرهنگ قرآن نماز در کنار ایمان به خدا، ایمان به کتاب های آسمانی،‌ ایمان به قیامت،‌ ایمان به پیامبران آمده ،یک مسئله بسیار مهمی است. تفسیراتی که پیامبران اسلام در بارۀ دین بکار برده،‌ نماز سر دین است، نماز ستون دین است،‌ نماز پرچم دین است، نماز کلید بهشت است. قرآن کریم فلسفۀ خلقت جن و انس را عبادت می‌داند که یکی از مصادیق بلند عبادت، نماز است. در سورۀ زاریات آیۀ 56 می خوانیم وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ، نیافریدم جن و انس را مگر برای عبادت .

یا در سورۀ مبارکۀ نحل آیۀ 36 می خوانیم که فسلفۀ بعثت همۀ انبیاء‌ دعوت به عبادت بوده ، وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً ، ما برای هر جمعیتی فرستاده ای را اعزام کردیم با این دو ماموریت، أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ که مردم را به پرستش خدا دعوت کنیم و از طاغوت اجتناب بورزیم.

پس معلوم می شود جایگاه نماز در دین یک جایگاه درجه یک و مسئلۀ استراتژیک است.

ریشۀ عبادت چیست؟ اولین ریشۀ عبادت احساس فقر و وابستگی به پروردگار است. انسان که قوی‌ترین و با استعدادترین موجود این عالم است به مبدأ عالم و به پروردگار عالم محتاج است ،‌نیازمند است و دین راهی را پیش پای او گذاشته که نیاز خودش را با کسی که او را دوست دارد و بر او منت نمی گذارد و توانایی رفع نیاز را دارد در میان بگذارد . 2 بار در سورۀ مبارکه بقرین این آیه آمده استعينوا بالصبر على الصلاة ای انسان‌ها در بحران ها و گرفتاری ها کمک بگیرید از صبر و نماز، و این است ریشه عبادت.

ریشۀ دیگر عبادت تعظیم به خدا است ما به صورت فطری وقتی عظمت و زیبایی را می‌بینیم تعظیم می کنیم،‌ تقدیس می کنیم، بزرگ می شماریم،‌ امام رضا علیه السلام فرمود: نماز یعنی تکبیر، یعنی تعظیم ، یعنی خدا بزرگ است،‌ بزرگ تر از آنچه که وصف شود. ما وقتی بنای بزرگی را یا سیارۀ‌بزرگی را یا دستگاه بزرگی را می‌بینیم مبهوت می‌شویم، لب به ستایش باز می‌کنیم. عبادت ریشۀ دومش تعظیم به پروردگار است یعنی اینکه ما در برابر پروردگار کوچک هستیم.

ریشۀ سوم عبادت شکرگذاری دربرابر نعمت‌های خدا است،‌ ما که نبودیم خداوند از روی مهرش ما را آفرید و بی شمار نعمت در اختیار ما قرار داد. در قرآن می‌خوانیم که هر آنچه در آسمان ها و هرآنچه در زمین است برای تو آفریدم ای انسان. ما به شکرانۀ این همه نعمت که نمی‌توانیم بشماریم. خود قرآن می‌فرماید و وَ اِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللهِ لاتَحْصُوها. اگر بخواهید بشمارید هدایای خدا را نمی‌توانید. این عبادت یک نوع سپاسگذاری در برابر خدای مهربانی است که از روی مهرش این همه امکانات در اختیار ما قرار داده است.

آیات سوم و چهارم سورۀ قریش فلسفۀ عبادت را سپاسگذاری از خدا می‌داند. فَلْيَعْبُدُواْ رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ باید مسلمان ها عبادت کنند. صاحب این خانه را الَّذِي أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ همان خدایی که آنان را از گرسنگی نجات داد وَ آمَنَهُم مِّنْ خَوْفِ و در ترس و پریشانی امنیت را آورد.

علامۀ‌طباطبایی می فرماید آهنگ آیۀ 21 از سورۀ بقره هم همین شعار است که نماز تشکر از خدا است. در سورۀ مبارکه بقره می خوانیم یا أیها الناس، خطاب به مسلمان نیست، خطاب به الذین آمنوها نیست، خطاب به همۀ مردمان است. يا ايّها النّاس اعبدو ربّكم عبادت کنید پروردگارتان را ،‌چرا؟ می فرماید: الّذي خلقكم چون شما را آفریده ، یه کسی یک گل دست شما می دهد لبخند می زنید ،‌ یک انگشتر کتابی، سکۀ طلایی به شما می دهد عکس العمل نشان می‌دهید آن خدای هستی بخشی که شما را و پدر و مادر شما را آفرید نمی خواهید در برابرش هیچ احساسی داشته باشید. اعبدو ربّكم عبادت کنید پروردگارتان را ، چرا؟ الّذي خلقكم چون شما را آفریده، پدر و مادرتان را آفریده. آن خدایی که از آسمان ها برای شما باران می فرستد، به وسیلۀ‌باران گیاهان را می‌رویاند،‌ رزق برای شما می‌فرستد،‌ به تلافی مهر خدا با سپاسگویی خودتان عکس‌العمل نشان دهید. این هم یکی از ریشه های عبادت است.

ریشۀ دیگر عبادت به طور فطری انسان ها نیاز به مونس دارند. نیاز دارند راز دلشان را با کسی در میان بگذارند. خیلی وقت‌ها خصوصی ترین افراد را هم شایسته نمی‌دانند. حتی مادرش را، برادرش را، دوستش را، میگه نه شاید من و مسخره کنند . یک رازی در دلم هست، می خواهم با کسی که آغاز من را می داند، پایان من را می داند، توانایی‌ها، آسیب ها، گرفتاری های مرا می شناسد با او در میان بگذارم. او مر اآرام کند یکی از ریشه های عبادت رازگویی با پروردگار است.

پس نماز در دین اسلام یک موضوع فوق العاده مهم است. پیامبر عزیز اسلام، ‌اسلام را با نماز آغاز کرد. روز دوشنبه صبح بود که در غار حراء پنج آیۀ اوّل سورۀ علق را دریافت کرد. بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ

از کوه سرازیر شد در دامنۀ‌ کوه جبرئیل مجدداً نازل شد و همان روز اول دستور وضو گرفتن و نماز خواندن را آورد. این جایگاه نماز است و تا روز آخر، آخرین ساعات و دقایق عمر پیامبر، امیرالمؤمنین فرمود پیغمبر که جان می داد سرش بر سینۀ من بود و دلواپس نماز مسلمانان بود و این جمله را فرمود و از دنیا رفت. والله لا تنال شفاعتي من التفح بالصلوه به خدا قسم شفاعت من به کسی که نماز را سبک بشمارد نمی رسد.

پس در این درس ما دربارۀ جایگاه و اهمیت نماز در جغرافیای دین صحبت کرده ایم تا خودمان هم نیرو بگیریم با اعتقاد بیشتر نسبت به این موضوع ، موضوع را پی بگیریم.




 

 

 

درس دوم

به چه چیزی عبادت گفته می شود؟ هر کاری که به رنگ خدا باشد،‌برای خدا باشد، در راه خدا باشد عبادت است. حتّی خوابیدن، کارکردن ، فکر کردن، درس خواندن، این نوع نگاه ما را در یک شاهراهی قرار می‌دهد که تمام حرکات ما در مسیرِ الهی است، امام صادق (ع) فرمود: لیست العباده کفرته صلوه والسیام ، عبادت فقط زیاد نماز خواندن،‌ زیاد روزه گرفتن نیست. این نوع نگاه اشتباه است. انّم العباده اتفکر فی عندالله، فکر کردن در مخلوقات خدا، فکر کردن در مدیریت و ربوبیّت خدا این عبادت است. رسول خدا (ص) فرمود: عبادت هفتاد قسم دارد بهترین آن کسبِ درآمد حلال است. کارکردن از نظر اسلام عبادت است. درس خواندن از نظر اسلام بهترین عبادت است. پیامبر اکرم فرمود : ؟؟؟؟من خرج یخلق عباده من العلم لیرد کعباده اربعین ....؟؟؟؟ کسی که از خونه اش بیرون می آید تا دانشی بیاموزد تا از باطل نجات پیدا کند به سمت حق متمایل شود، از گمراهی به سمت هدایت کشیده شود این پاداشِ چهل سال عبادت را دارد. چقدر حدیث داریم که امامان ما مرحبا می گفتند به دانش آموزان ما ، به دانش جویان ما، کار آنها را عبادت می دانستند. خدمت به مردم، انفاق به مردم، ایثار به مردم، دستگیری از کار مردم،‌ گره گشایی از مشکلات مردم، همه اینها عبادت است.

عبادت چیست؟ هرکاری که برای خدا باشد، به رنگ خدا باشد، ما قصدی جز خدا در آن کار نداشته باشیم عبادت است. اصلاً خدا ما را برای همین آفرید که رنگ زندگی ما رنگ الهی باشد. که اگر زندگی ما به این رنگ باشد با مردن ما ، ما تمام نمی شویم.

قرآن می گوید : کل شیء حالک الی وجهه ، هر چیز نابود می شود الی وجه خدا، الی راه خدا، پس کسی که برای خدا، به سوی خدا، به قصد خدا کاری را انجام می دهد آن کارش ماندگار است.

پیامبر فرمود: افضل العباده انتظار الفرج ، انتظار کشیدن شخصیتی که به جامعۀ بشری عرضه خواهدا شد و جامعه را از عدل و داد پر خواهد کرد و با ظلم و ستم مبارزه خواهد کرد این عبادت است .

موضوع دیگری که می خواهیم مطرح کنیم چگونگی عبادت است.

شهید مطهری در کتابی که از فرمایشات ایشون گردآوری شده به نام طهارت روح و انتشارات ستاد اقامه نماز هم منتشر کرده، یک بخشی دارد تحت عنوان شکل عبادت، چگونه عبادت کنیم؟ می فرماید در امت های قبل، در دوران جاهلیت، چه بسا مردم از سلیقۀ خودشان عبادت می کردند، به بت پرستی کشیده شده اند، ما باید بدانیم قرآن کریم و خداوند چه نوع عبادتی را از ما می‌خواهد. اولین ویژگی عبادتی که از ما خواسته شده عبادت آگاهانه است، بدانیم چکار می کنیم، مثلاً نماز می خوانیم از آغاز اذان تا پایان نماز حدود 35 جمله است.

الله اکبر ، اشهدا الله الا الله اینها هر کدام یک جمله است.

نمازگذار با آگاهی باید اینها را به زبان جاری کند.

سبحان الله چیست؟ الله اکبر چیست؟ حی علی الفلاح چیست؟

قرآن می گوید من نماز با آگاهی می خواهم .

لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أنْتُمْ سُكاريََ حَتّيََ تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ. در حال مستی به نماز نزدیک نشوید تا بدانید چه می گویید با آگاهی این عبادت را انجام دهید. روزه با آگاهی باشد. حج با آگاهی باشد. زکات با آگاهی باشد.

آگاهی یکی از ویژگی های کیفیت عبادت است.

در حدیث می خوانیم رکعتان من عالم خیراٌ من سبعین رکعه من جاهل ، دو رکعت نمازی که شخص آگاه می خواند از هفتاد رکعت نمازی که شخص نادان می خواند بهتر است.

عبادت آگاهانه اسلام از ما می خواهد. از امام هفتم روایت شده است که «المتعبد علي غير فقه کحمار طاحونه يدور ولايبرح » کسی که عبادت می کند ولی بدون آگاهی است مثل الاغی یا شتری است که دور می گردد ، چشمش را می بندند چه بسا چند فرسخ هم راه رود از صبح تا شب حرکت می کند ولی هیچ پیشرفتی ندارد. یدور و لا یبرح ، دور می زند اما پیشرفت ندارد. اگر آگاهی در عبادت نباشد انسان رشد ندارد، پیشرفت ندارد.

دومین ویژگی نماز یا عبادتی که از ما خواسته شده عبادت عاشقانه، عبادت با نشاط است.

دو بار در قرآن از نماز منافقین بدگویی شده. هر دو بار به خاطر بی نشاطی آنها است. نماز می‌خوانند اما با بی رغبتی، ‌بی نشاط، با سنگینی، به زور. میگویند نماز خواندم راحت شدم. پیامبر وقت نماز را انتظار می کشید. این عشق به نماز، یا عشق به روزه است.

بعضی ها در آستانه ماه رمضان حالت ناراحتی دارند. می گویند این تابستان ماه رمضان چگونه روزه خواهیم گرفت؟

پیامبر به استقبال ماه رمضان می رفت. تشنگی و گرسنگی ماه رمضان را موجب رشد نفس خود می دانست. همچنین عبادت حج، عبادت خمس، اگر کسی خمس و زکات دهد اما با بی‌رغبتی، با ‌بی نشاطی، بدون شوق و عشق،‌ اون معلوم نیست چقدر پاداش داشته باشد . عبادت ها تمامش باید عاشقانه و عارفانه باشد.

ویژگی سومی که برای عبادت از ما خواسته اند عبادت خالصانه با اخلاص است. فقط برای خدا باشد. برای خوش آیند این و آن نه. برای نمره و امتیاز نه. برای اینکه آن آقا دخترش را به من بدهد مرا در مسجد ببیند نه. از روی ترس از فرمانده، از مدیر نه. می‌گوید خدایا تو شاهدی من به خاطر تو نماز می خوانم. فقط به خاطر تو ، قربه الی الله، فقط و فقط برای جلب رضایت تو. دیگران من را ببینند و من را نبینند من نماز را می‌خوانم، من بندۀ‌تو هستم. تو خالق من هستی. نماز خالصانه .

قرآن در سورۀ مبارکۀ کهف آیۀ 110 می فرماید: ولا یشرک بعباده ربه احدا، نباید شریک قرار داد برای عبادت خدا احدی را. نماز می خوانم هم برای خدا هم برای مدیر، هم برای خدا هم برای فرمانده، هم برای خدا هم برای اینکه در این محیط بخاری است گرم است یا کولر است خنک است، این نمازها باطل است. در رساله های عملیه نوشته شده اگر کسی واجبات نماز را یا مستحبات نماز را برای غیر خدا انجام دهد باطل است. مثلاً انگشتر عقیق دست کرده در هنگام نماز تا کسی ببیند. یا نماز را اول وقت می خواند برای اینکه کسی ببیند. یا آهنگ صدایش را عوض می‌کند مثلاً تنهایی در خانه ایستاده نماز می خواند رسمش این است که تند تند می خواند، و در آن هنگام مهمان می‌آید و لحن صدایش را عوض می خواند و آهسته نماز می خواند. این نماز باطل است. چرا؟

چون تمام شیرینی این نماز این است که برای خدا باشد فقط برای خدا. رحمت خدا به روح بلند حضرت امام خمینی، می فرماید : ماموران شاه مرا نیمه شبی از قم به سمت تهران آوردند، بین راه قم و تهران من گفتم نماز نخواندم، چون قبل از نماز صبح حضرت امام را دستگیر کرده بودند ، گفتند نگهدارید نماز بخوانم، گفتند نه اجازه نداریم. گفتم خوب ترمز کنید با خاک کنار جاده تیمم کنم. خود حضرت امام تعریف کردند اون روز نمازی خواندم پشت به قبله، با تیمّم، لبِ آفتاب. بعد می فرماید: در عمرم امیدم به همان نماز است. چون اونی که باید بداند می داند. اونی که باید آن نماز را ببیند دیده. نماز با اخلاص، و نماز خاشعانه، نماز باید با فروتنی همراه باشد.

قرآن می‌فرماید : بسم الله الرحمن الرحیم،‌ قد افلح المومنون الذین هم فی صلاتهم خاشعون قطعاً‌رستگار هستند مومنانی که در نمازشان خاشع هستند، افتاده حالند، فروتن هستند، گردن کش نیستند در حضور خدا، خودشان را به حساب نمی آورند. با تمام وجود اعلام می کنند پروردگارا من کسی نیستم. من چیزی نیستم. هرچه دارم از توست. هرچه می کنم به قوت و حول توست.

 درس سوم

مراحلی را برای عبادت شمرده اند، مرحلۀ اول تکلیف، مرحلۀ دوم صحت، مرحلۀ سوم قبولی، مرحلۀ‌چهارم کمال. این نمازی که می‌خوانیم، روزه ای که می گیریم، حجی که می‌رویم، خمس و زکاتی که می پردازیم، تکالیفی که خداوند برای سعادت ما قرار داده 4 مرحله دارد، در هر مرحله شرایطی وجوددارد، مرحلۀ اول تکلیف است. یعنی کودک مسلمان باید به تکلیف برسد تا عبادت بر او واجب شود. تکلیف شرایطی دارد . شرط اول آن بلوغ است. در رساله های عملیّه خوانده اید وقتی دختران 9 سال قمریشان تمام می شود و پسران وقتی 15 سال قمریشان تمام می شود یا وقتی نشانه های دیگری در آنها پیدا می شود که در رساله های عملی است. الان روانشناسانی مثل آقای دکتر قائمی یا آقای دکتر گلزار یا آقای دکتر شرفی اعلام می کنند که پسران تهرانی بین 11 تا 13 سالگی بالغ می شوند . در این شرایط محیطی که ما الان هستیم غالباً بیش از 90 درصد پسران تا قبل از 14 سالگی بالغ می شوند. پس بلوغ اولین شرط تکلیف است. بچه ای که بالغ نشده مثلاً دختر 8،7،‌6 ساله تکلیف ندارد. پسر 10 ساله 9 ساله تکلیف ندارد. همین جا یک موضوعی را طرح می‌کنیم . سوال می کنند بچه ها قبل از اینکه به بلوغ می رسند اگر عبادتی انجام بدهند و خدمتی انجام بدهند ثواب دارد؟ جواب می دهیم بله،‌ خداوند برای کارنامۀ ما یک مقدمه ای ایجاد می کند قبل از صفحه 1 ،‌ صفحاتی است که ما قبل از به بلوغ رسیدن خدمتی یا عبادتی می‌کنیم. مثلاً بچه‌ای روزه می گیرد، نماز می خواند، صدقه می‌دهد. حتماً ثواب دارد. هم در پروندۀ‌خود او قبل از صفحه 1، و هم در پروندۀ‌پدر و مادر و هم پروندۀ معلم او ثبت می شود. سوال دیگر اینکه بچّه ها قبل از اینکه به سن تکلیف برسد اگر خسارتی را وارد کردند ضمانت دارد ؟ مثلاً‌یک بچه 8 ساله توپی را شوت کرده شیشۀ کسی را شکانده . او ضامن است؟ بله ضامن است . اگر پدرش یا سرپرستش خسارت را داد که داده وگرنه به محض اینکه خودش به تکلیف رسید ضامن است و تا آخر عمر از گردنش برداشته نمی شود.

بچه هایی که به تکلیف نرسیده‌اند اگر جرمی مرتکب شوند که از نظر شرعی حد دارد،‌ شلاق دارد، مثلاً یک دشنامی بدهند،‌ فحشی بدهند که ضربات شلاق برایش تهیه شده باید مجازات شود؟ بله اون بچه نه به اندازۀ بزرگترها ،‌به اندازه ای که قاضی تشخیص دهد یک تنبیه مختصری می شود. پس اولین شرط تکلیف بلوغ است. شرط دوم عقل است. بچه هایی که صفیح هستند عاقل نیستند، ضریب هوشی پایین دارند. که تعریفش روشن است اونها تکلیفی ندارند. یا تکلیف خیلی کم به اندازۀ توانشان دارند. شرایط تکلیف را می گوییم: تکلیف اولین مرحله است برای عبادت.

سومین شرط قدرت است. انسان باید قدرت داشته باشد نماز بخواند، یا روزه بگیرد یا مکه برود. اگر ناتوان هست،‌ ناتوانی جسمی یا ناتوانی روحی. که اینها در سازمان بهزیستی تعریف شده است. نمی تواند روزه بگیرد واجب نیست، نمی تواند بایستد نماز بخواند بنشیند،‌ نمی تواند بنشیند بخوابد.

پس تکلیف اولین شرطش بلوغ است، شرط دوم عقل است، شرط سوم قدرت است.

اینها شرط های تکلیف است، بعد از تکلیف می‌رسیم به مرحلۀ دوم، دختر مسلمان یا پسر مسلمان به تکلیف رسیده، یعنی عاقل هست، بالغ است و توانا و قادر، از این لحظه به بعد همۀ تکالیفی که بزرگترها باید انجام دهند این دختر و پسر باید انجام دهند. امر به معروف کنند،‌ نهی از منکر کنند، روزه بگیرد، نماز بخواند با این توضیحاتی که بیان کردیم.

مرحلۀ دوم صحت است، یعنی این عبادت چکار کنیم که صحیح باشد در فقه شیعه شرط کردند، شرط صحت عبادت این است که مسلمان ها از یک مرجع تقلیدی که جامع شرایط است تقلید کند، به این شرط صحیح است. مثل اینکه کسی مریض می شود برای دستورات طبی باید به پزشک حاذقی مراجعه کند. اگر مشکلش و مریضیش خیلی مختصر باشد به همین دکتر عمومی سر کوچه مراجعه می کند. اما اگر قلبش یا کبدش بیمار باشد باید به سراغ متخصص برود. اگر در آن شهر چند متخصص است عقل می گوید باید به سراغ کسی برود که تخصصش بالاتر است و خبرگی بیشتری دارد. پس ما در پلۀ دوم که صحۀ عبادت است مسئله تقلید را داریم.

بچه‌های ما از همان 9 سالگی یا قبل از آن باید توجیه شوند که ما در اعتقادات به عقلمان مراجعه می کنیم، در اخلاقیات به قلبمان مراجعه می کنیم، امّا در احکام و دستورات دینی پیروی می کنیم از مرجع تقلید. تقلید هم یعنی پیروی کردن. آیا منطقی است این کار؟ بله، ما در همۀ‌کارهای زندگی که تخصّص نداریم، مردم به اطباء مراجعه می کنند، اطباء برای خانه‌سازی به مهندسان مراجعه می کنند، مهندسان برای دوخت و دوز به خیاط ها مراجعه می‌کنند. همین طور همۀ اقشار جامعه در رشته‌ای که تخصص ندارند به متخصص آن رشته مراجعه می کنند. هم پشتوانۀ عقلانی دارد ، هم پشتوانۀ عرفی دارد. هم دین توصیه می کند.

قرآن می فرماید فسعلو اهل الذکر ان کنتم لا تعلمون. اگر نمی دانید از آنها که می دانند بپرسید. خوب از کی بپرسیم؟ از آنی که بهتر از همه می داند. چه کسی بهتر از همه دین را می داند؟ عالمی که عمری گذرانده، فقیه شده، یعنی عمیقاً مسائل دین را می تواند استخراج کند، استنباط کند، اگر چند نفر بودند چکار کنیم؟ اگر هم تراز هستند می توانیم به یکی از آنها مراجعه کنیم. اما اگر یکی از آنها سرآمد هست و اعلم است به او مراجعه می کنیم. تقلید می کنیم. از چه زمانی تقلید کردن در شیعه مرسوم شده؟ از زمان امام صادق (ع)، چون شیعیانی بودند در شهرهای دوردست، دسترسی به امام معصوم نداشتند، می پرسیدند ما مسائلمان را، احکام شرعی را، واجبات را، محرمات را از چه کسی بپرسیم؟ امام معصوم نمایندگانی را، عالمانی که پیش خود امام درس خواندن، امام به آنها اعتماد داشت، آنها را معرفی می کرد. یعنی آن عالم معصوم بوده؟ نه ، احتمال خطا هم بوده، احتمال اشتباه هم در کارش بوده، و اما امام به مردم فرموده که شما وظیفتان تقلید کردن است.

کسی می گوید من فوق لیسانس هستم درست نیست تقلید کنم، خوب فوق لیسانس چه رشته ای هستید شما؟ فوق لیسانس سنگ شناسی، کشاورزی، ولی خوب وقتی مریض می شود به دکتر مراجعه می کند. شما در زمینۀ طب اطلاعاتی ندارید، کسانی هم ممکن است بگویند من نمی خواهم تقلید کنم راه باز است خودم متخصص در دین بشوم؟ جواب می دهیم بله ، مثل همۀ رشته ها، هر کس دوست ندارد تقلید کند باید برود یک فرآیندی را طی کند، علوم دینی را بخواند، از یک قدرتی هم برخوردار شود که بتواند احکام دین را استخراج کند، بقیۀ مردم وظیفه شان تقلید اشت، چه کسی گفته تقلید کنیم؟ قرآن، امام معصوم،‌ از چه زمانی تقلید درست شده؟ از زمان غیبت امام زمان؟ نه قبل از آن، شاید صد سال قبل از غیبت امام زمان(ع) این رویه بوده،‌ مراجعۀ به کارشناس دینی، حتّی در زمان امام معصوم، اگر می خواهیم عبادتمان صحیح باشد، باید تقلید کنیم، بعضی هم از روی بی اطلاعی این را می گویند : من تابع قرآن هستم، کاری به مرجع تقلید ندارم. یا اگر مسئله ای را می شنود می گوید اگر این مسئله در قرآن باشد من تبعیت می کند. جواب ما این است که دین مجموعه ای است از قرآن و سنت پیامبر و ائمه، اگر ما بخواهیم فقط به قرآن تکیه کنیم حتّی همین نماز را هم نمی توانیم بخوانیم. چطورقرآن گفته نماز بخوانیم چطور نماز بخوانیم که در قرآن نیامده است. اصلاً چه چیزهایی را نماز را باطل می کند در قرآن نیست، اوقات نماز از چه وقت تا چه وقت است؟ چند تا نماز باید بخوانیم؟ 3 تا یا 5 تا یا 7 تا،در قرآن نیست. جزئیات روزه در قرآن نیست. جزئیات خمس و زکات و حج و جهاد در قرآن نیست. قرآن مثل قانون اساسی است. حتماً نیازمند به سنت هستیم در کنار قرآن و سنت را از پیامبر و امامان معصوم می گیریم که جزئیات مقررات و دستورات دینی است. امامان معصوم اون علوم را به شاگردانشان یاد دادند تا الان که هزارو چند صد سال از آغاز اسلام گذشته همین طور سینه به سینه گشته تا به روزگار ما رسیده است. از فقهایی که عادل هستند،‌ و عالم هستند، پیروی می کنیم. در چه مسائلی؟ در اعتقادات نه، در اعتقادات با عقلمان دلیل می آوریم، در اخلاقیات هم فطرت خدا در نهاد ما قرار داده. اما در احکام و دستورات دینی از فقیهِ جامع شرایط تقلید می کنیم تا عبادتِ ما صحیح باشد. سرخود نمی توانیم شکل عبادت را تغییر دهیم.

+ نوشته شده در  سه شنبه دوازدهم دی 1391ساعت 9:38  توسط کبری امینی  | 

 مجموعه تدابیر منظمی که برای رسیدن به هدف، با توجه به شرایط و امکانات اتخاذ می شود "روش تدریس" گویند...

راهی منظم وبا قاعده ومنطقی برای ارائه محتوا  روش تدریس می گویند

 

الگوی تدریس -  الگوی عمومی تدریس 
 
  الگوی تدریس چیست؟ 
 
الگو، معمولاً به نمونه کوچکی از یک شیء یا به مجموعه ای از اشیای بیشمار گفته می شود که ویژگیهای مهم و اصلی آن شیء بزرگ یا اشیاء را داشته باشد. الگوی تدریس، چهارچوب ویژه ای است که عناصر مهم تدریس در درون آن قابل مطالعه است. انتخاب یک الگوی تدریس، بستگی به نوع آگاهی معلم از فلسفه و نگرشهای تعلیم و تربیت خواهد داشت.

چهار چوب نظری برای هماهنگ ساختن عناصر تدریس ( هدف های کلی ،جزیی ، رفتاری ، محتوا ، روش ،ارزشیابی )که در آن معلم به بررسی وکاوشگری در رابطه با موارد زیر می پردازد

الف ) تاثیر تدریس بر دانش وتجربه ی خود

ب) ایجاد الگو های جدید حاصل از کاوش در آموزش رشته های علمی

ج) اجرای الگوی جدید               د) آزمون

ه) بازخورد وافزایش دانش ومهارت های دانش آموزان


تدریس یک فرآیند است و فعالیتی است که در داخل یک الگو صورت می پذیرد
یادگیری به هرنوع تغییر نسبتا ثابت در رفتارفرد گفته می شود که براثر تجربه به وجود آمده باشد.[۳] این نکته باید مدنظر باشد که تدریس به معنی یادگیری نیست و هر تدریسی لزوما به یادگیری منجر نمی شود

از مراحل مهم طراحی آموزشی، انتخاب روش تدریس است. معلم بعد از انتخاب محتوی و قبل از تعیین وسیله، باید خط مشی و روش مناسب تدریس خود را انتخاب کند. به مجموعه تدابیر منظمی که برای رسیدن به هدف، با توجه به شرایط و امکانات اتخاذ می شود "روش تدریس" گویند.

انواع روشهای تدریس

تعریف روش تدریس فعال

روش تدريس فعال به روشي اطلاق مي شود که در آن دانش آموزان در جريان آموزش نقش فعالي به عهده دارند و معلم نقش راهنما و هدايت کننده را ايفا مي کند تعامل دوطرفه بين دانش آموزان و معلم وجوددارد  

تعريف روش تدريس غير فعال

روش تدريس غير فعال به روشي اطلاق مي شود که در آن معلم نقش اساسي بر عهده دارد و مطالب را غالبا به شيوه شفاهي بيان مي کند و معمولا متکلم وحده است و دانش آموزان شنونده مطالب مي باشند.                                                                                                   

                    

مقایسه روشهای سنتی و نوین درفرایندیاددهی یادگیری

روش سنتی « غیر فعا ل»

روش نوین« فعا ل»

1-   فراگیران مفاهیم ، تجربه هاو قوانین را می خوانند و حفظ می کنند و می کوشند که به خاطر بسپارند.

1- فراگیران ضمن انجام فعالیت ها و یا کسب تجربه ، در تولید مفاهیم شرکت دارند و به طور مستقیم نتایج هر تجربه را به دست می آورند.

2- فراگیران هر چه به طور امانت ، به ذهن خود سپرده اند ، پس می دهند و هنگام آزمون ،امانت های دریافتی را مسترد می دارند.

2- فراگیران با تمام افراد گروه به بحث و گفت و گومی پردازند، با هم کار می کنند ، نظرات خود را با یکدیگر مقایسه و به تصحیح اشتباهات خود می پردازند و به فراگیری دانش یاری می رسانند.

3- معلم اغلب با روش سخنرانی تدریس می کند و نقش حل مسائل را ایفا می کند. (تمرین می دهد ،به حل تمرین ها کمک می کند، با مثال مفاهیم را توجیه می کند.)

3- معلم راهنمای یادگیری است و به جای پاسخ مستقیم به پرسشها، می کوشد تا با پرسش های متعدد از فراگیران ، آنها را به پاسخ های صحیح هدایت و آنها را به اندیشیدن  ترغیب کند.

4- معلمان اغلب جزوه می گویند ،مطالب کتاب را خلاصه می کنند و فراگیران را به سوی استفاده از کتاب های حل مسائل سوق می دهند.

4- معلمان به فراگیران پاسخ کلیشه ای نمی دهند،پرسش هایی را مطرح می کنند که قابل بحث باشد و فرصت گفت و گو را برای دانش آموزان ایجاد می کند.

5-  معلم به کلاس تکلیف می دهد و فراگیران در این فرایند به عنوان تماشاگر هستند.

5-  معلم،هر فراگیر را تشویق می کند که از دیگران کمک بگیرد، برای نظریه های خود وسائلی بسازد، تجربه کند و نتیجه را گزارش دهد.

6-  معلم کلاس را کنترل می کند.

6-  حضوروغیاب کارسرگروه و معلم نظارت میکند.

7-  معلم در صحنه ی آموزش کاملاٌ فعا ل است و فراگیران ساکت هستند.

7-  فراگیران در صحنه ی آموزش فعالیت می کنند و معلم ،راهنمای فعالیت های آنها است.

8-  معلم تمرین می دهد،تمرین حل می کند، پاسخ پرسش ها را می دهد، رفع مشکل می کند، تدریس می کند و جزوه می گوید.

8-  در این شیوه  شاگردان با اعضا گروه بحث می کنند و معلم در صورت لزوم آنان را به طرح پاسخ صحیح هدایت می کنند.

9-  هدف یاد دادن است و تکیه بر محفوظات و کسب دانستنی های ضروری و غیر ضروری .

9-  هدف یادگیری است ،  فراگیران به یادگیرنده های مادام العمر تبدیل می شوند.

10-  بیشتر تکالیف  ، رونویسی و...می باشد.

10-  تکالیف جمع آوری اطلاعات میباشد.

 

طرح درس:

     طرح درس عبارت‌است از برنامه‌ريزي و سازمان دادن به مجموعه فعاليت هايي كه معلم در رابطه با هدف‌ هاي آموزشي، محتواي درسي و توانايي هاي دانش‌آموزان براي يك زمان شخص تدوين مي كند. در طرح درس به اين نكات توجه مي شود:1- هدف‌هاي درس- نكات مهمي كه مورد بحث قرار مي گيرد. پرسش هايي كه از دانش آموزان خواهد شد منابع قابل استفاده.

2- تعيين تمرين هاي كاربردي يا تعيين درس تازه- وسايل توضيح درس.....

طرح درس روزانه: Daily lesson plan

     طرح درس روزانه برنامه‌اي است مدون و سنجيده كه معلم قبل از تدريس براي يك جلسه درس تهيه مي‌كند. طرح درس روزانه موجب مي‌شودكه معلم فعاليت‌هاي ضروري آموزشي را به ترتيب ويكي پس از ديگري در مراحل و زمان هاي مشخص و به شيوه منطقي پيش‌مي‌برد و نتايج حاصل از آن را براي تدريس در مراحل بعدي آموزش مورد استفاده قرار مي دهد. به عبارت ديگر برنامه‌ريزي ها و فعاليت هايي كه معلم از پيش جهت رسيدن به اهداف آموزشي ويژه براي يك جلسه درس سازمان مي دهد.

طرح درس سالانه: فرآيندي است كه طي آن برنامه كار معلم در طول سال تحصيلي مشخص مي شود. يعني هر معلمي چنانچه بخواهد در كار خود موفق باشد بايد براي يك سال تحصيلي برنامه‌يي مدون و برنامه‌ريزي كند.

 


مقایسه روشهای سنتی و نوین درفرایندیاددهی یادگیری

 
روش سنتی « غیر فعا ل»
روش نوین« فعا ل»
1-  
فراگیران مفاهیم ، تجربه هاو قوانین را می خوانند و حفظ می کنند و می کوشند که به خاطر بسپارند.
1-
فراگیران ضمن انجام فعالیت ها و یا کسب تجربه ، در تولید مفاهیم شرکت دارند و به طور مستقیم نتایج هر تجربه را به دست می آورند
2-
فراگیران هر چه به طور امانت ، به ذهن خود سپرده اند ، پس می دهند و هنگام آزمون ،امانت های دریافتی را مسترد می دارند.
2-
فراگیران با تمام افراد گروه به بحث و گفت و گومی پردازند، با هم کار می کنند ، نظرات خود را با یکدیگر مقایسه و به تصحیح اشتباهات خود می پردازند و به فراگیری دانش یاری می رسانند.
3-
معلم اغلب با روش سخنرانی تدریس می کند و نقش حل مسائل را ایفا می کند. (تمرین می دهد ،به حل تمرین ها کمک می کند، با مثال مفاهیم را توجیه می کند.)
3-
معلم راهنمای یادگیری است و به جای پاسخ مستقیم به پرسشها، می کوشد تا با پرسش های متعدد از فراگیران ، آنها را به پاسخ های صحیح هدایت و آنها را به اندیشیدن  ترغیب کند.
4-
معلمان اغلب جزوه می گویند ،مطالب کتاب را خلاصه می کنند و فراگیران را به سوی استفاده از کتاب های حل مسائل سوق می دهند.
4-
معلمان به فراگیران پاسخ کلیشه ای نمی دهند،پرسش هایی را مطرح می کنند که قابل بحث باشد و فرصت گفت و گو را برای دانش آموزان ایجاد می کند.
5- 
معلم به کلاس تکلیف می دهد و فراگیران در این فرایند به عنوان تماشاگر هستند.
5- 
معلم،هر فراگیر را تشویق می کند که از دیگران کمک بگیرد، برای نظریه های خود وسائلی بسازد، تجربه کند و نتیجه را گزارش دهد.
6- 
معلم کلاس را کنترل می کند.
6- 
حضوروغیاب کارسرگروه و معلم نظارت میکند.
7- 
معلم در صحنه ی آموزش کاملاٌ فعا ل است و فراگیران ساکت هستند.
7- 
فراگیران در صحنه ی آموزش فعالیت می کنند و معلم ،راهنمای فعالیت های آنها است.
8- 
معلم تمرین می دهد،تمرین حل می کند، پاسخ پرسش ها را می دهد، رفع مشکل می کند، تدریس می کند و جزوه می گوید.
8- 
در این شیوه  شاگردان با اعضا گروه بحث می کنند و معلم در صورت لزوم آنان را به طرح پاسخ صحیح هدایت می کنند.
9- 
هدف یاد دادن است و تکیه بر محفوظات و کسب دانستنی های ضروری و غیر ضروری .
9- 
هدف یادگیری است ،  فراگیران به یادگیرنده های مادام العمر تبدیل می شوند.
10- 
بیشتر تکالیف  ، رونویسی و...می باشد.
10- 
تکالیف جمع آوری اطلاعات میباشد.

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و سوم شهریور 1391ساعت 15:36  توسط کبری امینی  | 

انرژي را توانايي انجام كار گويند.
انرژي عاملي است كه باعث حركت يا تغييراتي در مواد مي شود.
يكاي اندازه گيري انرژي به افتخار دانشمند به نام جيمز ژول ، ژول ناميده شده است.
دسته بندي انرژي به دو صورت انجام مي گيرد.

الف: بر اساس صورتهاي انرژي
ب :
بر اساس انواع انرژي



الف: صورت هاي انرژي


1) انرژي شيميايي:

صورتي از انرژي است كه در مولكول هاي بعضي از مواد ذخيره شده است. انرژي موجود در مواد غذايي، انرژي سوخت هايي چون نفت و بنزين و ...


اين صورت انرژي را نمي توان از روي ظاهر آن تشخيص داد و براي آزاد كردن اين انرژي ، يك تغيير شيميايي لازم است.
در هر گرم از غذايي كه ما مي خوريم و يا سوختي كه در ماشين مي ريزيم، مقداري انرژي شيميايي ذخيره شده است.
اين انرژي را با واحد كيلوژول بر گرم
بيان مي كنند. به طور مثال انرژي شيميايي نفت 9/47 كيلوژول بر گرم است يعني در هر گرم نفت مقدار 9/47 كيلوژول (47900 ژول) انرژي شيميايي ذخيره شده است.
يكي از مشكلات بسيار مهم استفاده از سوخت ها، آلوده كردن هوا به علت توليد گازهاي كربن دي اكسيد و گوگرد دي اكسيد است.


2) انرژي گرمايي :

صورتي از انرژي است كه به جنبش مولكول ها بستگي داد.
هرچه تعداد مولكول هاي يك جسم بيشتر و جنبش مولكول هاي آن بيشتر باشد. انرژي گرمايي آن بيشتر است.
از اين انرژي در پختن غذا، گرم كردن خانه و ... استفاده مي شود.


3) انرژي نوراني:

صورتي از انرژي است كه از جايي به جاي ديگر منتقل مي شود.


4) انرژي الكتريكي:

يكي از صورتهاي انرژي است كه در زندگي روزمره بيشترين استفاده را دارد.
زيرا اين انرژي به راحتي منتقل شده و به آساني به صورتهاي ديگر انرژي تبديل مي شود.
انرژي الكتريكي را مي توان از طرق باد، آبهاي جاري و سوزاندن سوختها به دست آورد.

5) انرژي صوتي:

اين صورت انرژي باعث حركت مولكول هاي هوا شده و به آساني از يك نقطه به نقطه ديگر منتقل مي شود.

6) انرژي مكانيكي:

تمام اجسام در حال حركت داراي انرژي مكانيكي هستند.




7) انرژي هسته اي (اتمي):

در هسته بعضي از اتم هاي سنگين مانند اتم اورانيوم و توريم انرژي قابل ملاحظه اي ذخيره شده است.
اين انرژي مانند انرژي شيميايي از روي ظاهر آن قابل تشخيص نيست و براي آزاد كردن آن يك واكنش هسته اي لازم است.
اگر هسته اتم هاي سنگين شكافته شود مقدار قابل ملاحظه اي انرژي بخصوص گرما توليد مي كند. از اين انرژي براي به كار انداختن توربين هاي بخار براي توليد برق استفاده مي شود.
شما در سالهاي آينده با اين انرژي و راههاي آزاد كردن انرژي هسته اي به طور كامل آشنا خواهيد شد.


ب) انواع انرژي


1) انرژي پتانسيل :

انرژي ذخيره شده در اجسام را انرژي پتانسيل مي گويند.
وقتي فنري كشيده يا فشرده مي شود و يا وزنه اي از سقف آويزان مي شود داراي انرژي ذخيره شده است.
اين انرژي به صورتهاي مختلف در مواد ذخيره مي شود، بنابراين انرژي پتانسيل انواع گوناگوني دارد.


الف) انرژي پتانسيل گرانشي:

شخصي كه روي پله نردباني ايستاده است. جسمي كه بر روي طاقچه قرار دارد. سنگي كه بالاي كوه قرار دارد.

همه داراي انرژي ذخيره شده هستند.
اين نوع انرژي كه جسم فقط به علت ارتفاعش از سطح زمين دارد، انرژي پتانسيل گرانشي نام دارد.
يكاي اندازه گيري انرژي پتانسيل گرانشي(
U ) ، ژول (j) مي باشد.

عوامل موثر بر انرژي پتانسيل گرانشي:
1) جرم جسم(m)

يكاي اندازه گيري: كيلوگرم(kg)
هرچه جرم جسم بيش تر باشد، انرژي بيش تري در جسم ذخيره مي شود.

2) ارتفاع جسم از سطح زمين(h)

يكاي اندازه گيري: متر(m)
هرچه ارتفاع جسم از سطح زمين بيشتر باشد، انرژي پتانسيل گرانشي نيز بيشتر خواهد بود.

3) شتاب گرانش زمين (g)

يكاي اندازه گيري: متر بر مجذوز ثانيه ( )
شتاب گرانشي بر روي سطح زمين معادل
10 است.
(در فصل بعد - نيرو - با اين مفهوم بيشتر آشنا خواهيد شد.)
انرژي پتانسيل گرانشي به روش زير محاسبه مي شود:

ب)انرژي پتانسيل كشساني:

اگر فنري را كشيده يا فشرده كنيم مقداري انرژي در فنر ذخيره مي شود.
هر چه فنر بيشتر كشيده يا فشرده شود ، انرژي ذخيره شده در آن بيشتر است.
انرژي ذخيره شده در فنر را انرژي پتانسيل كشساني مي گويند.


ج) انرژي پتانسيل الكتريكي:

انرژي ذخيره شده در بارهاي الكتريكي را مي گويند.
با اين انرژي در سال هاي آينده به طور كامل آشنا خواهد شد.


2) انرژي جنبشي:

انرژي كه جسم به علت حركت خود دارد، انرژي جنبشي گفته مي شود.
باد، آب جاري، اتومبيل در حال حركت، پرنده ي در حال پرواز و ... داراي انرژي جنبشي هستند.


عوامل موثر بر انرژي جنبشي:

الف) جرم جسم(m)

يكاي اندازه گيري : كيلو گرم(kg)
هرچه جرم جسم متحرك بيشتر باشد، انرژي جنبشي آن نيز بيشتر است.


ب) مجذور سرعت

يكاي اندازه گيري: (متر بر ثانيه)
هرچه جسم با سرعت بيشتري حركت كند، انرژي جنبشي آن بيشتر خواهد بود.

انرژي جنبشي (
k) را به روش زير مي توان محاسبه كرد:

مثال: شخصي به جرم 50 كيلو گرم با سرعت 2 متر بر ثانيه در حال حركت است . انرژي جنبشي اين شخص را محاسبه كنيد.

نكته: انرژي از هر صورتي كه باشد ممكن است از نوع جنبشي يا پتانسيل باشد.
انرژي گرمايي ، نوراني، الكتريكي از نوع جنبشي و انرژي شيميايي و هسته اي از نوع پتانسيل هستند.
انرژي مكانيكي هم به شكل انرژي جنبشي و هم به شكل انرژي ذخيره شده(پتانسيل ) مي تواند باشد.

مثال:
انرژي وزنه آويخته شده، فنر كشيده شده مكانيكي از نوع پتانسيل است.


انرژي وزنه رها شده، فنر رها شده مكانيكي از نوع جنشي است.


گلوله در نقطه 1 داراي انرژي پتانسيل مكانيكي است. زيرا گلوله از سطح زمين ارتفاع دارد.
گلوله در نقطه 3 داراي انرژي مكانيكي جنبشي است . زيرا گلوله در حال حركت است.


تبديل انرژي:

در شرايط مناسب انرژي را مي توان از يك صورت به صورت ديگر يا از يك نوع به نوع ديگر تبديل كرد.

چند مثال براي تبديل انرژي:

مكانيكي انرژي الكتريكي


گرما
انرژي الكتريكي


انرژي جنبشي
انرژي پتانسيل


نوراني و گرمايي
انرژي الكتريكي


انرژي جنبشي
انرژي پتانسيل


انرژي نوراني
انرژي شيميايي

نكته: منبع اصلي تمام صورتها و انواع انرژي ، خورشيد است.

به طور مثال انرژي موجود در مواد غذايي ، انرژي شيميايي است.
گياهان سبز با استفاده از انرژي نوراني خورشيد عمل فتوسنتز(غذاسازي) را انجام مي دهند. در اين عمل انرژي نوراني خورشيد به انرژي شيميايي تبديل مي شود. اين انرژي در گياهان ذخيره مي شود . با خوردن اين گياهان و يا حيواناتي كه از اين گياهان تغذيه كرده اند، اين انرژي به بدن ما منتقل مي شود. در هنگام فعاليت هاي روزمره اين انرژي آزاد شده و به صورت هاي مختلفي به خصوص گرما و مكانيكي تبديل مي شود.


پايستگي انرژي :
قانون پايستگي انرژي بيان مي كند كه انرژي نه خود به خود به وجود مي آيد و نه خود به خود نابود مي شود، بلكه از صورتي به صورت ديگر يا از نوعي به نوع ديگر تبديل مي شود. معمولاً وقتي مي خواهيم يك صورت انرژي را به صورت ديگر تبديل كنيم، مقداري از انرژي اوليه به صورت هاي ديگري كه مورد نظر ما نيست تبديل مي شود.

مثال 1:

يك ماشين اسباب بازي را در نظر بگيريد كه به طور كامل كوك شده است اگر آنر ا رها كنيد. انرژي پتانسيل كشساني آن آزاد شده و به انرژي جنبشي مكانيكي تبديل مي شود ولي بعد از توقف اسباب بازي چرخ هاي آن نيز گرم شده است. يعني بخشي از انرژي پتانسيل به انرژي گرمايي نيز تبديل شده است.
اين انرژي گرمايي در اثر اصطكاك چرخ ها با زمين و اصطكاك مولكول هاي هوا با بدنه اسباب بازي بوجود آمده است.


مثال 2:

وقتي يك خودرو حركت مي كند . انرژي شيميايي ذخيره شده در بنزين به انرژي مكانيكي (حركتي) تبديل مي شود، اما بخشي از اين انرژي به گرما تبديل مي شود به همين دليل و قتي خودرو را روشن مي كنيم، پس از مدتي موتور آن داغ مي شود.

ميدانيم منبع اصلي تمام انرژي ها ، خورشيد است.
در مثال 1 ، انرژي موجود در اسباب بازي چگونه از خورشيد تأمين مي شود؟

انرژی را توانایی انجام کار تعریف کرده اند ، بدون وجود انرژی هیچ کاری قابل انجام نیست . مثل برای آن که چیزی به حرکت درآید ، باید نیرویی بر آن وارد شود . برای وارد کردن نیرویی که بر مقاومت غلبه می کند ، ازانرژی استفاده می شود . پس در هرجا که کاری باید انجام شود ، به یک منبع انرژی نیازمندیم.

صورت های مختلف انرژی

1.    انرژی شیمیایی

2.    انرژی گرمایی

3.    انرژی حرکتی ( مکانیکی )

4.    انرژی الکتریکی

5.    انرژی هسته ای

6.    انرژی صوتی

7.    انرژی نورانی ( تابشی )

  1. انرژی ماهیچه ای

تبدیل صورت های مختلف انرژی به یکدیگر

دنیای ما هرروز به طور منظم وحساب شده ای درحال تغییر و تحول است واین تغییر تمام پیرامون مارا دربر گرفته است و تبدیلات انرژی نمونه ای از آن همه تغییرات است مانند :

1.      تبدیل انرژی الکتریکی به گرمایی ( بخاری برقی ، اتوی برقی ، هویه برقی ، سماور برقی و . . . )

2.      تبدیل انرژی الکتریکی به انرژی گرمایی ونورانی ( لامپ )

3.      تبدیل انرژی الکتریکی به حرکتی ( پنکه ، سشوار ، ماشین لباسشویی، چرخ گوشت و . . . )

4.      تبدیل انرژی حرکتی به الکتریکی ( ژنراتور ، دینا دوچرخه یا اتومبیل )

5.      تبدیل انرژی الکتریکی به انرژی صوتی ( رادیو ، بلندگو )

6.      تبدیل انرژی صوتی به الکتریکی ( میکروفون )

7.      تبدیل انرژی نورانی به انرژی شیمیایی ( غذاسازی درگیاهان سبز )

8.      تبدیل انرژی نورانی به انرژی الکتریکی ( باتری خورشیدی )

9.      تبدیل انرژی نورانی به گرمایی ( آبگرمکن خورشیدی )

10.  تبدیل انرژی الکتریکی به انرژی شیمیایی ( شارژ کردن باتری های شارژی مانند گوشی موبایل )

11.  تبدیل انرژی شیمیایی به انرژی نورانی وگرمایی ( سوختن چوب وانواع سوخت ها )

12.  تبدیل انرژی شیمیایی به انرژی الکتریکی ( باتری )

13.  تبدیل انرژی حرکتی به انرژی گرمایی ( اصطکاک )

14.  تبدیل انرژی ماهیچه ای به انرژی حرکتی ( قایق پارویی )

15.  تبدیل انرژی الکتریک به انرژی حرکتی وسپس به انرژی صوتی ( زنگ اخبار )

16.  تبدیل انرژی گرمایی به انرژی حرکتی ( موتورهای گرمایی در اتومبیل ، توربین بخار و . . . )

17.  تبدیل انرژی شیمیایی به انرژی نورانی ( کرم شب تاب )

18.  تبدیل انرژی ها به یکدیگر

1- تبدیل انرژی شیمیایی به انرژی نورانی مانند:کرم شبتاب

2-الکتریکی به انرژی حرکتی وسپس انرژی حرکتی به انرژی صوتی مانند:زنگ اخبار

3نورانی به انرژی الکتریکی مانند:باتری خورشیدی

4-گرمایی به انرژی حرکتی مانند:توربین بخار

5-حرکتی به انرژی گرمایی مانند:اصطکاک

6-صوتی به انرژی الکتریکی مانند:میکرفون

7-الکتریکی به انرژی گرمایی مانند:بخاری برقی

8-الکتریکی به انرژی گرمایی ونورانی مانند:لامپ

9- الکتریکی به انرژی به حرکتی مانند:پنکه

10حرکتی به انرژی الکتریکی مانند:ژنراتور

11-شیمیایی به انرژی نورانی وگرمایی مانند:انواع سوخت ها

12-نورانی به انرژی گرمایی مانند:ابگرمکن خورشیدی

13-الکتریکی به شیمیایی مانند:شارژباتری همراه

14-ماهیچه به حرکتی مانند:قایق پا رویی

15-نورانی (تابشی)به انرژی شیمیایی مانند:غذاسازی در گیا هان

16-الکتریکی به انرژی صوتی مانند:رادیو

17- شیمیایی به الکتریکی مانند:باتری(پیل) در
+ نوشته شده در  یکشنبه پنجم شهریور 1391ساعت 15:36  توسط کبری امینی  | 


بسم الله الرحمن الرحيم

آشنايي با برنامه‌ي جديد آموزش علوم تجربي پايه‌هاي دوم و ششم دبستان 1391 — 

مبناي تغيير برنامه درسي علوم، پژوهش‌هاي انجام‌شده به شرح زير است

1- بررسي پژوهش‌هاي داخل کشور از سال 1375 تا 1390 -

2مطالعه‌ي موضوعات جديد در آموزش علوم جهان امروز مانند فناوري‌هاي نو

-3 تحليل محتواي برنامه‌هاي قبلي آموزش علوم در ايران و جهان

- 4توجه به مطالعا ت نهادها و انتظارات تيمز

5- بررسي و تحليل اسناد بالادستي (سند چشم‌انداز، سند ملي، برنامه درسي ملي  

سيرتحول آموزش علوم در جهان   تا سال1920

هدف : آماده کردن دانش‌آموزان براي گذراندن امتحانات

محتوا: موضوع محور

روش: سخنراني ارزشيابي:سنجش دانش کسب‌شده 


از 1920 تا 1957

جان ديويي : تجربه و حل مسئله

انجام کارهاي عملي، توجه به نياز فراگيران، تجارب نمايشي 

از 1957 تا کنون — 

1957: روس‌ها اولين سفينه را به فضا پرتاب کردند. —

1980: برونر و همکارانش در زمينه‌ي فرآيند آموزش و پرورش پژوهش به عمل آوردند.

نتايج: — 

کسب تجربه مستقيم توسط دانش‌آموز از طريق درگيرشدن در فرآيند يادگيري — 

يادگيري گروهي و مشارکتي (معلم و شاگرد از هم ياد مي‌گيرند) —

اهميت دادن به استقلال يادگيرنده در جريان يادگيري —

خودارزشيابي و سنجش ميزان پيشرفت در جريان يادگيري

—  معلم نقش هدايت‌کننده دارد  

—  سير تحول آموزش علوم در ايران 

 

  اهداف در برنامه درسي سال 1316

—













علوم با دو عنوان «علم‌الاشيا» و «حفظ‌الصحه» ارائه مي‌شده است. — 

هدف: بيدار کردن حس کنجکاوي دانش‌آموز نسبت به محيط — 

روش: درس توأم با عمل (عمل در دبستان يا گردش در خارج از مدرسه) —

توجه : دانش‌آموز نبايد مطالب اين فن را از بر کند.

اهداف در برنامه درسي 1342 —

دانش آموز بايد وضع جهان را بشناسد —

از آن چه براي بهبود زندگي مفيد است آگاه شود —

اصول و مفاهيم علمي را استخراج کند — 

از طريق مشاهده و آزمايش و تفکر به طرح نظريه بپردازد —

اهداف از 1375تا1390 —

کسب سواد علمي فناورانه —

کسب دانستني هاي ضروري —

کسب مهارت هاي ضروري —

کسب نگرش هاي زندگي

    —  رويکردهاي حاکم بر برنامه‌ي درسي جديد علوم —

اصول حاکم: همسوسازي با برنامه درسي ملي با توجه به رويکردهاي زير: 

1- فطرت‌گرايي توحيدي: توجه به چهار عرصه يادگيري يعني خود، خلق، خلقت، خالق   —

2- توجه به رويکرد زمينه‌محور يا تماتيک —

- هر واحد يادگيري در ارتباط با زمينه‌ي واقعي زندگي فراگيران طراحي و تدوين مي‌گردد. — 

- فراگيران از طريق کسب تجربه‌ي دست اول، نقشي اساسي و فعال در يادگيري دارند. —

3- رويکرد پيامد محور: —

- بروز شايستگي از طريق تلفيق دانش، مهارت، نگرش

—  - به‌کارگيري دانش کسب‌شده در موقعيت‌هاي واقعي زندگي —

4- توجه به يادگيري‌هاي مشترک: —  -

تفکر و حکمت —  -

آداب و مهارت هاي زندگي — 

- کار و فناوري

  —  تبيين برنامه جديد بر مبناي پژوهش،

تجارب بين‌المللي، مطالعات نهادها، تجارب داخلي

آنچه از برنامه قبلي حفظ شده است —

رويکرد فعال ياددهي –

يادگيري (توليد مفهوم محور يادگيري) —

  بخش عمده محتوا (دانش، مهارت، نگرش) — 

ارزشيابي (توصيفي، عملکردي)

ابعاد جديد برنامه درسي —

رويکرد: زمينه‌محور (تماتيک) — 

هدف: کسب شايستگي (پيامدمحور): تلفيق دانش، مهارت، نگرش — 

روش : به‌کارگيري بسته‌ي آموزشي —

اهداف پيامدمحور —

پيامد يادگيري: نتايجي است كه انتظار مي‌رود دانش‌آموزان پس از نوعي درگيرشدن با فعاليت‌هاي يادگيري توانايي خود را در دانش كسب ‌شده در موقعيت‌هاي جديد نشان دهند. —

ويژگي‌هاي پيامدمحوري: —

- تلفيق آموزش و ارزشيابي — 

- عملكرد دانش‌آموزان در سطوح مختلف ارزيابي مي‌شود. —

- به كمك ملاك‌ها و سطوح عملكردي قابل سنجش است. —

  بسته آموزشي —  1

- دانش‌آموز (كتاب درسي، كتاب كار، فليم، نرم‌افزار) — 

- معلم (كتاب راهنماي

شرايط کسب شايستگي —

تجربه‌ي شخصي يادگيري (تجربه‌ي دست اول) — 

قرار گرفتن در موقعيت يادگيري (به‌کارگيري همزمان دانش، مهارت، نگرش)

رويکرد زمينه‌محور (تماتيک) در طراحي آموزشي —

هر درس يک زمينه‌ي يادگيري است  —

تم بايد داراي چهار ويژگي باشد:

1)       ارتباط با زندگي   

   2) قابليت عمق‌بخشي

3)       دارا بودن انسجام دروني

4)       دارا بودن بازوهاي اتصال به موضوعات بيروني معرفي

معرفی بسته آموزشي —

کتاب (درسي، کار، معلم) —

  فيلم (براي کلاس، براي معلم، براي خانواده)

برخي فعاليت‌هاي جديد به کار رفته

—  هشدار (ايمني، بهداشت، پيشگيري) — 

نکته تاريخي (فرهنگ، تاريخ علم، تمدن ايران و اسلام) —

  ايستگاه فکر (تفکر خلاق و نقاد، حل مسئله و ...)

—  شگفتي‌هاي آفرينش (بينش توحيدي و توجه به عظمت خلقت) —

علم و فناوري —

  آداب و مهارت‌هاي زندگي

در اختيار شما (نيمه‌تجويزي و غيرتجويزي  

  

سخني با همکاران ارجمند —

درس علوم: ارتباط منسجم چهار عرصه‌ي يادگيري، خدا، خلقت، خلق، خود

—  کلاس: فضايي شاد و پر جنب‌وجوش براي مشاهده، تجربه، آزمايش، گفت‌وگو، تفکر، اظهار نظر، همکاري گروهي و ... —

معلم: علوم تصميم‌گيرنده‌ي فرآيند يادگيري —

درس: زمينه يادگيري — 

منابع يادگيري: کتاب، فيلم، رسانه، امکانات محيطي — 

هدف: ايجاد موقعيت براي دانش‌آموز براي رسيدن به شايستگي —

  محيط يادگيري: کلاس، حياط مدرسه، خانه، جامعه —

نوع فعاليت: فردي، گروهي، کلاسي —

  ارزشيابي: در خدمت يادگيري بدون توجه به زمان خاص —

مديران: همکاري، همدلي، پشتيباني   —

سخني با والدين گرامي — 

علوم در همه‌جا — 

کمک آري، جايگزيني نه

—  پشتيباني از مدرسه

گفت‌وگو با فرزندان و توجه به پرسش‌هاي آنها — 

آموزش کار با وسايل خانگي — 

توجه به لذت يادگيري با فرزند —

تبديل فرصت به موقعيت يادگيري

—  توجه به جاي تشويق — 

معرفي مشاغل مرتبط با علوم —

  ايمني قبل از هر چيز پرسش و پاسخ حفظي  

  کتاب شامل 14 درس (واحد يادگيري ) ويژگي‌هاي عمومي کتاب درسي دوم

زنگ علوم (گردش در باغ) ماهيت علم، مشاهده، يادداشت‌برداري

آب و هواي سالم هواي سالم، آب سالم، آب رودخانه، آب آشاميدني، زندگي سالم

زندگي همه‌ي ما و گردش زمين (1) تاريك و روشن، گرمي و سردي زمين، اسيه و آفتاب، نياز جانداران به گرما و نور

زندگي همه‌ي ما و گردش زمين (2) فصل‌هاي مختلف، جهت و سرعت باد، طوفان، استفاده‌ي انسان از باد

پيام رمز را پيداكن (1) نور وصدا، صداي نازك و كلفت، كاربرد صدا در زندگي

پيام رمز را پيداكن (2) چشمه‌ي نور، سايه اگر تمام شود دود و صدا در شهر، هواي پاك، مصرف سوخت، ماشين بادكنكي چه مي‌خواهم بسازم؟ ساخت جامدادي

سرگذشت دانه ميوه، دانه (نرم، سفت)، كاشت دانه، قلمه‌زدن

درون‌آشيانه‌ها لانه‌ي چرخ‌ريسك، نگه‌داري بچه‌ها‌ي جانوران، كرم ابريشم

من رشد كرده‌ام تغييرات ظاهري با گذشت زمان، قد، وزن، دندان‌هاي شيري

راي جشن آماده شويم ماده، مواد جامد، مواد مايع، گرما و تغيير حالت مواد

بعد از جشن نگه‌داري مواد (جاي خشك و نمناك)، ساخت ميوه‌ي گچي، اثر مواد بر يكديگر، جداسازي، مصرف

دوباره از گذشته تا آينده (نان)   مراحل تهيه‌ي نان، آسياب كردن، تهيه‌ي خمير از آرد، روش‌هاي پخت نان،

مصرف درست   

—  ويژگي‌هاي عمومي کتاب درسي ششم کتاب شامل 14 درس (واحد يادگيري ) است.

شماره‌ي درس عنوان درس موضوع مورد بررسي 1

زنگ علوم مسائل زندگي روزانه و حل آنها

2 سرگذشت دفتر من چگونگي تهيه‌ي كاغذ، از درخت تا كاغذ، محاسبات 3

كارخانه كاغذسازي آهن، اسيد‌ها 4

سفر به اعماق زمين لايه‌هاي مختلف زمين 5

زمين پويا زمين لرزه، آتشفشان، رانش زمين 6

ورزش و نيرو (1) اثر نيرو، رابطه‌ي نيرو و ورزش 7

ورزش و نيرو (2) نيروي غيرتماسي، اندازه‌گيري نيرو، اصطكاك

8مي‌خواهم بسازم ساخت آكواريوم، قايق، آدمك مقوايي

9سفر انرژي انرژي شيميايي، انرژي ذخيره‌اي، استفاده از انرژي

10 خيلي كوچك، خيلي بزرگ ميكروسكوپ، كار با آن، كاربردها 11

شگفتي‌هاي برگ غذاسازي

12 جنگل همزيستي، انسان و طبيعت

13 سالم بمانيم ميكروب، بيماري، پيشگيري

14 از گذشته تا آينده وسايل ارتباط شخصي، تلفن، اينترنت، صدا، تلگراف     — 

ويژگي‌هاي اختصاصي هر درس 1) شروع: با صفحه‌ي عنواني براي ايجاد علاقه، انگيزه، طرح يك مسئله، جلب توجه

2) فعاليت‌هاي متداول و هدفمند: - فعاليت‌هاي ذهني و علمي                                                  - فعاليت‌هاي فردي و گروهي

3) تنوع در محيط يادگيري       كلاس، حياط، پارك، بازديد علمي و... 4

) توصيه براي دانش‌آموز، معلم، اوليا

5) استفاده از علائم با توجه به ابعاد مختلف اهداف

هشدار: نكات ايمني، ب

هداشتي و پيشگيري

نكته تاريخي: هدف، توجه به پيشينه‌ي فرهنگ و تمدن ايران و اسلام

ايستگاه فكر: توجه به تفكر و حكمت

شگفتي‌هاي آفرينش: توجه به خالق هستي، درك عظمت هستي

فعاليت‌ خارج از كلاس: انتقال آموخته‌ها با موقعيت‌هاي يادگيري خارج از كلاس

كار و فناوري: آشنايي با مشاغل مرتبط آ

داب و مهارت‌هاي زندگي: آشنايي با برخي از آداب و رسوم فرهنگي و كسب مهارت‌هاي زندگي

علم و زندگي: مرتبط ساختن آموخته‌ي دانش‌آموزان با مسائل محيط زندگي

در اختيار شما: مداخله‌ي معلمان در اجراي برنامه‌ي درسي براساس موقعيت‌هاي علمي   —

کتاب راهنماي معلم بخش كليات:

جهت‌گيري‌هاي برنامه‌ي درسي علوم تجر بي و چگونگي عملياتي شدن رويكردها را بيان مي‌كند.

بخش آموزش موضوعات درسي: - هر درس در يك نگاه معرفي مي‌گردد.

- اهداف يادگيري در قالب پيامدها در سه سطح سطح

1: آنچه همه‌ي دانش‌آموزان بايد به آن دست يابند. سطح

2: آنچه بيشتر دانش‌آموزان بايد به آن دست يابند. سطح

3: آنچه برخي دانش‌آموزان بايد به آن دست يابند.

بخش ارزشيابي: - شامل ملاك‌هاي ارزشيابي و سطوح عملكردي - ملاك‌ها برگرفته از پيامدهاي يادگيري مي‌باشند . — 

فيلم‌هاي آموزشي فيلم دانش‌آموز: موضوعي و انيميشن

فيلم راهنماي معلم: مؤلفان در مورد هدف‌ها و شيوه‌ي آموزش توضيح مي‌دهند.

محتوا : منظور از محتواي يك برنامه  دانش سازمان يافته و اندوخته شده، اصطلاحات، اطلاعات، واقعيت ها و حقايق، قوانين، اصول، روش ها، مفاهيم، تصميم ها، پديده ها، پردازش اطلاعات و مسائل مربوط به همان ماده درسي است


—  رويكرد هاي جديد برنامه درسي علوم تجربي

: فعاليت محور، تفسير فعل خدا(فطرت گرايي توحيدي)،

افزايش سواد علمي — 

رويكرد محتوا: —

  1- زيست فناورانه —  2- زمينه محور —

  رويكرد زيست فناورانه —  در اين رويكرد هدف  تربيت شهرونداني آگاه و —   مسئول است كه از يافته هاي درسي در زندگي روزانه بهره مي گيرند 

—  رويكرد زمينه محور يا تماتيك —

در اين رويكرد آموزش مفاهيم درسي با كمك زمينه ها رخ مي دهد. —  زمينه يك موضوع معين، كلي و منسجم است كه با موضوعات مختلف در ارتباط  دروني و بيروني است  

  —  ويژگي هاي تم —

با زندگي دانش آموزان ارتباط دارد. —

2-انسجام دروني دارد. —

  3-نقاط اتصال خوبي با ساير موضوعات دارد.

—  4- قابليت عميق شدن دارد. —

رويكرد فطرت گرايي توحيدي —: در رويكرد جديد برنامه درسي علوم تجربي مبتني بر فلسفه تعليم و تربيت اسلامي و برنامه درسي ملي، هدف تربيت دانش آموزاني است كه با توجه به استعدادهاي وجودي و توانايي هاي ذاتي خود با رويكرد فرهنگي و ديني خود به رمز گشايي از خلقت خداوند مي پردازند. نتيجه اين رمز گشايي بايد سبب شود تا هر فرد ازامانت هايي كه خداوند   به او سپرده است ،با رعايت حقوق ديگران بهتر استفاده كرده و در جهت تكامل و دستيابي به حيات طيبه بهره گيري كند. در حفظ  آن ها براي آيندگان نيز بكوشد   — 

ويژگي هاي واحد يادگيري — 

بيش ترين بهره وري

—  استقلال —

بالاترين شانس يادگيري —  


—  . طرح جدید علوم —

1- سه جز طرح قبلی را دارد. —

توجه به رویکرد فعال (مشارکت فراگیران در مفهوم سازی) —

توجه به ابعاد مهارتی و نگرشی برای دستیابی به اهداف دانشی —  توجه به ارزشیابی به عنوان فرایندی همراه و در خدمت آموزش —

2- شایستگی محوری —  فراگیر در موقعیت های واقعی زندگی دانش خود را با مهارت به کار برد. —   دانش و نگرش ومهارت را با هم  وهم زمان در موقعیت های مختف به کار   برد

—  3- بسته ی آموزشی — 


کسب شایستگی منوط به تجربه ی شخصی است. —

تجربه کردن شخصی بستگی به قرار گرفتن در موقعیت یادگیری است. —


موقعیت یادگیری:موقعیتی است که فراگیر هم زمان با به کار گیری دانش و نگرش و مهارت به یادگیری جدید می پردازد

  آموزش زمینه محور —  آموزش نمی تواند در خلا اتفاق بیفتد نیازمند زمینه است. —  مفاهیم علوم جدا از زمینه های محیطی نیست. —  آموزش مفاهیم علوم در زمینه ی زندگی روزمره فرا گیران اصل .قرار می گیرد —  تم هایا موضوع های مربوط  به زندگی را اصل می گیرند و مفاهیم  علمی در ارتبا ط با این موضوع ها مطرح می شود. —  شایستگی محوری را تماتیک عملیاتی کرده است   

—  پیامد های یادگیری —  پیامد های یادگیری جایگزین فعالیت های ویژه رفتاری و وارد —  مشابه  می شوند. —  شایستگی منتهی به پیامد می شود —  پیامد به زبان ساده به این پرسش پاسخ می دهد حال که آموزش اتفاق افتاده دانش آموز قادر است چه کاری را در زندگی امروز و آینده ی خود انجام دهد    

—  یک واحد یادگیری     

    —  فيلم —

نمودار —

  آزمايش —

فعاليت

—  متن دانشي

+ نوشته شده در  یکشنبه پنجم شهریور 1391ساعت 13:15  توسط کبری امینی  | 

درس نهم - سفر انرژي

 

 

هنگام استفاده از انرژی، شكلي از انرژي به يک يا چند شکل ديگر تبديل می‌شود

 

شيميايي

به چه شکلهايی ديده میشود؟

 

چگونه ذخيره میشود؟

 

انرژی

در سوختها، غذاها، باتریها

 

چگونه انرژی آزاد میشود؟

حرکتی

 

تبديلات انرژی

با تغيير موقعيت فيزيکی مانند بالا بردن،کشيدن

 

با رها کردن از موقعيت

 

چگونه انرژی آزاد میشود؟

با مصرف کردن مواد

 

اتلاف انرژی

در تبديل انرژی، انرژی که مورد نياز نيست، به مقدار زياد توليد ‌شود

 

الكتريكي

گرمايي

نوراني

صوتي

ذخيره

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


نقشه مفهومي

 

 


 

درس در يک نگاه

در اين درس، دانش‌آموزان ابتدا به كمك انجام آزمايش، آموخته‌هاي سال سوم ابتدايي را درباره‌ي انرژي و تبديلات آن تجربه مي‌كنند. سپس با انجام فعاليت‌هايي درمي‌يابند كه انرژي مي‌تواند به روش‌هاي مختلف در مواد و وسايل ذخيره شود.

در ادامه، سفر انرژي را از انرژي خورشيد تا تبديل به انرژي گرمايي درپديده‌هاي مختلف، بررسي مي‌كنند.

اهداف/ پيامدها

در پايان اين درس انتظار مي‌رود دانشآموزان بتوانند:

فهرستي از انرژي‌هاي مختلف در زندگي روزمره و تبديل آنها به يكديگر را تهيه كنند.

سطح 1: تبديل انرژي را در وسايل محدود وساده بيان كنند.

سطح2: تبديل انرژي را در وسايل متنوع بيان كنند.

سطح 3: تبديل انرژي را در وسايلي كه بيش از يك نوع تبديل انرژي در آنها انجام مي‌شود، بيان كنند.

مواد و وسايل آموزشي

فرفره، منبع گرما (شعله‌ي غيرمستقيم)،  مداد، ليوان، چراغ قوه‌ي قابل شارژ با حركت دست، توپ، اسباب‌بازي (دومينو)، طبل پلاستيكي، ظرف آب، سنگ كوچك، جسم فنردار يا اسباب بازي كوكي.

دانستني‌ها براي معلم

كلمه‌ي «انرژي» از زبان يوناني و به مفهوم «چيزي كه در آن توانايي انجام كار وجود دارد»، گرفته شده است. يعني انرژي چيزي است كه موجب انجام كار مي‌شود.

انرژي با كار و حركت همراه است. هرقدر ما كار بيشتري انجام دهيم براي انجام آن، به انرژي بيشتري نياز است. ما انرژي را به مصرف مي‌رسانيم و با آن كارهايمان را انجام مي‌دهيم. همچنين براي تغيير مواد مانند سوختن چوب، شكستن چوب و ذوب فلزات به انرژي نياز داريم. منبع همه‌ي انرژي‌ها خورشيد است.

انرژي به شكل‌هاي مختلفي مانند انرژي حركتي، انرژي گرمايي، انرژي نوراني، انرژي الكتريكي و انرژي صوتي مشاهده مي‌شود. در شرايط مناسب اين انرژي‌ها به يكديگر تبديل مي‌شوند.

انرژي شيميايي يكي از شكل‌هاي انرژي است كه در خوردني‌ها و سوخت‌ها ذخيره شده است. اين انرژي با مصرف كردن مواد به شكل‌هاي ديگر انرژي كه مورد نياز ماست، تبديل مي‌شود. انواع باتري‌ها كه دست‌ساز انسان‌ها هستند، انرژي را در خود ذخيره مي‌كنند و در موقع استفاده، انرژي موردنياز ما را فراهم مي‌كنند.

همچنين قرار گرفتن در موقعيت‌هاي فيزيكي مانند قرار گرفتن در ارتفاع يا كشيده شدن، باعث مي‌شود انرژي در جسم ذخيره ‌شود. هنگامي كه جسم رها مي‌شود، به‌تدريج انرژي را كه در خود ذخيره كرده به انرژي حركتي تبديل مي‌كند.

در اين درس، فقط به تعدادي از شكل‌هاي انرژي پرداخته مي‌شود و بررسي انواع انرژي‌هاي جنبشي و پتانسيل موردنظر نيست. شكل‌هاي مختلف انرژي دائماً در حال تبديل به يكديگر هستند و اين تبديلات به ما كمك مي‌كنند تا بتوانيم شكل‌هاي موردنياز انرژي را به‌دست آوريم. بخش عمده‌ي انرژي كه ما مصرف مي‌كنيم از نور خورشيد است. گرماي خورشيد ما را گرم نگه مي‌دارد. همين گرماست كه باد و باران را سبب مي‌شود. انرژي نوراني خورشيد، انرژي لازم براي رشد بسياري از گياهان را به‌وجود مي‌آورد و همين انرژي است كه مواد غذايي لازم را براي انسان‌ها و حيوانات فراهم مي‌كند وليكن اين انرژي نمي‌تواند مستقيماً ماشين‌ها را به‌كار اندازد. بسياري از ماشين‌ها توسط سوخت‌هايي مانند: بنزين، زغال و گاز طبيعي كار مي‌كنند. اين سوخت‌ها در طول ميلياردها سال در زمين به‌وجود آمده است.

اين سوخت‌ها از تبديل درختان و گياهان و جانداران كوچكي كه انرژي رشد و نمو خود را از خورشيد كسب مي‌كنند تشكيل شده باشند. اين موجودات، پس از مردن و مدفون‌شدن در زيرزمين، تحت فشارهاي زياد و گذشت زمان به زغال و نفت و گاز تبديل شده‌اند. اين سوخت‌ها در طول زمان به‌وجود آمده‌اند و جبران‌نشدني هستند.

انرژي كاهش نمي‌يابد و نابود نمي‌شود بلكه دائماً از شكلي به شكل ديگر تغيير و تبديل مي‌يابد. در بسياري موارد، آغاز و پايان سفر انرژي نامشخص است. در اغلب پديده‌ها و فعاليت‌ها، تبديلات انرژي از انرژي نوراني خورشيد شروع مي‌شود و به انرژي گرمايي هوا خاتمه مي‌يابد، ليكن هرگز نابود نمي‌شود.

نکات آموزشي و فعاليت‌هاي پيشنهادي

·        در صفحه‌ي عنواني، تصوير آب آبشاري بر روي توربين آورده شده است. هدف از اين تصوير، آشنايي بيشتر دانش‌آموزان با موضوع تغييرات انرژي است. انرژي از آب آبشار به توربين و از توربين به دستگاه مولد برق آبي منتقل مي‌شود و سپس برق توليد مي‌شود و تغييرات انرژي ادامه پيدا مي‌كند. از دانش‌آموزان بخواهيد  بيان كنند چه تغييراتي در انرژي مشاهده مي‌كنند؟

در اين قسمت از درس، فقط شنونده‌ي نظرات آنها باشيد و اصلاح و تكميل را به ادامه‌ي تدريس اين درس واگذاريد.

·        ما در زندگي روزمره، واژ‌ه‌ي انرژي را در جاهاي مختلف به‌كار مي‌بريم؛ عباراتي مانند «بحران انرژي در جهان»، «آن بچه چه‌قدر تحرك دارد، راستي اين همه انرژي را از كجا آورده ‌است؟»، «يخچالي كه خريده‌ام، انرژي كمي مصرف مي‌كند»، «امروز سرحال نيستم، خيلي انرژي ندارم» از جمله‌ي اين موارد هستند.

در تصاوير صفحه‌ي 2 هم سعي شده است چند مورد از كاربرد روزانه‌ي واژه‌ي انرژي به‌ويژه در زمينه‌ي ورزش آورده شود.

در ابتداي درس، از دانش‌آموزان مي‌خواهيم هركدام واژه‌ي انرژي را در جمله يا عبارتي به‌كار ببرند و سعي كنند جملات گوناگوني در اين باره بيان كنند. اين فعاليت به ما كمك مي‌كند تا بفهميم كه دانش‌آموزان از مفهوم انرژي چه چيزهايي در ذهن دارند و برداشت‌هاي درست و احتمالاً بدفهمي‌هاي آنها در چه زمينه‌هايي است. البته در اين مرحله، فقط شنونده‌ي نظرات آنها هستيم و قضاوت و نتيجه‌گيري انجام نمي‌دهيم. لازم به ذكر است كه به هيچ‌وجه تعريف واژه‌ي انرژي موردنظر نيست. احتمالاً دانش‌آموزان مطالبي از آموخته‌هاي سال سوم ابتدايي را در رابطه با انرژي، شكل‌ها و منابع آن به ياد مي‌آورند، از آنها بخواهيد مثال‌هايي در هر زمينه بيان كنند. همين موارد را در رابطه با دو سؤال ديگر ادامه دهيد و قبل از آنكه به جمع‌بندي كاملي برسيد فعاليت صفحه‌ي 3 را انجام دهيد.

·        هدف از «آزمايش كنيد» صفحه‌ي 2 يادآوري شكل‌هاي انرژي است كه در پايه‌ي سوم ابتدايي آموخته‌اند. به دانش‌آموزان فرصت دهيد تا خودشان، شكل و تبديلات انرژي را پيدا كنند. در دومين آزمايش، دقت كنيد دانش‌آموزان فرفره يا مارپيچ چرخاني را كه مي‌سازند، نزديك شعله قرار ندهند و حتي‌الامكان از منابع گرمايي مانند بخاري استفاده كنند كه شعله ندارد. در اين آزمايش، انرژي گرمايي منبع گرما به انرژي حركتي تبديل مي‌شود. در آزمايش سوم، انرژي حركتي مواد به انرژي صوتي تبديل مي‌شود. در آزمايش چهارم، در باتري شارژي، انرژي الكتريكي به انرژي حركتي تبديل مي‌شود. در آزمايش پنجم، انرژي حركتي دوباره به انرژي حركتي تبديل مي‌شود. در آزمايش ششم، انرژي صوتي به انرژي حركتي تبديل مي‌شود. در پايان، از دانش‌آموزان بپرسيد آيا مي‌توانند چند وسيله يا پديده را نام ببرند كه تبديلات انرژي در آنها در حال انجام است؟

·        هدف از موضوع «انرژي در چه موادي ذخيره مي‌شود؟» آشنايي دانش‌آموزان با انرژي شيميايي است. همه‌ي دانش‌آموزان، تجربه‌ي دريافت انرژي بعد از خوردن مواد خوراكي را داشته‌اند اما در مورد ساير موجودات زنده، ممكن است نياز به بررسي داشته باشند. لذا در پاسخ به سؤال «ايستگاه فكر» از دانش‌آموزان مي‌خواهيم همه‌ي جانوران و گياهان را از نظر نياز و توليد غذايي بررسي كنند.

مي‌دانيم كه گياهان سبز به كمك نور خورشيد، مواد غذايي تهيه مي‌كنند و به اين ترتيب، انرژي در خود ذخيره مي‌كنند. به اين انرژي، انرژي شيميايي مي‌گوييم. زندگي همه‌ي موجودات زنده، اعم از گياهان، جانوران و انسان به انرژي شيميايي ذخيره‌شده در غذاها بستگي دارد. گياهان غذاساز هستند و از اين غذاها خودشان و جانوران و انسان استفاده مي‌كنند اما جانوران گوشتخوار، انرژي موردنياز خود را با خوردن جانوران گياهخوار تأمين مي‌كنند. مي‌توانيم بگوييم زنجيره‌ي غذايي به نوعي همان زنجيره‌ي انرژي است.

همان‌طور كه در دانستني‌هاي معلم گفته شد، بخش عمده‌ي انرژي موردنياز ما، انرژي خورشيد است. پديده‌ي باد و باران، سوخت‌ها و مواد غذايي، همه و همه از انرژي خورشيد حاصل مي‌شوند لذا تصوير صفحه‌ي 3 در نظر دارد تا هرچه بيشتر، دانش‌آموزان را با تغييرات انرژي در طي پديده‌ها و فعاليت‌هاي محيط اطراف آشنا كند و نقش اساسي انرژي خورشيد را نشان دهد.

مواد غذايي و سوخت‌ها، به‌طور طبيعي، انرژي شيميايي را در خود ذخيره كرده‌اند اما باتري‌ها هم كه ساخت انسان هستند، مي‌توانند انرژي شيميايي را در خود ذخيره كنند و در شرايط مناسب، انرژي ذخيره‌شده را  به مصرف برسانند.

·        دانش‌آموزان تجربه‌ي استفاده از باتري در اسباب بازي‌ها، ساعت‌ها و چراغ‌قوه‌هاي خانگي را داشته‌اند اما درباره‌ي انواع بيشتر باتري‌ها شايد اطلاعات كاملي نداشته باشند. درباره‌ي «گزارش كنيد» صفحه‌ي 4 بهتر است از دانش‌آموزان بخواهيد در صورت امكان، انواعي از باتري‌هاي معمولي، قلمي، نيم قلمي، كتابي، باتري‌هاي گرد (پولكي) و... را به كلاس بياورند و به دوستانشان معرفي كنند.

·        دانش‌آموزان با انجام آزمايش بالاي صفحه‌ي 4، با يك روش ذخيره‌سازي انرژي آشنا مي‌شوند. به دانش‌آموزان فرصت دهيد كه همراه افراد گروه خود، شخصاً آزمايش‌ها را تجربه كنند. قبل از تكرار آزمايش از فواصل 30 و 40 سانتي‌متر از آنها بپرسيد «پيش‌بيني مي‌كنيد انرژي سنگ، اين بار در برخورد با سطح آب چه تغييري كرده باشد؟» دانش‌آموزان را تشويق كنيد كه براي توضيح پديده‌ي فوق، حتماً از واژه‌هاي انرژي و تبديل انرژي استفاده كنند تا اين مفاهيم بيشتر در فرهنگ لغات ايشان قرار بگيرد.

از دانش‌آموزان بپرسيد چه تجربه‌هايي مشابه آزمايش فوق داشته‌اند و چه وسايلي را مي‌شناسند كه با بالا رفتن، انرژي در خود ذخيره مي‌كنند؟ همچنين به ورزش‌هايي اشاره كنند كه هنگام انجام آنها، انرژي به اين روش ذخيره مي‌شود يا به مصرف مي‌رسد.

·        دانش‌آموزان با انجام آزمايش پايين صفحه‌ي 5، با روش ديگر ذخيره‌سازي انرژي آشنا مي‌شوند. به‌جاي جسم اسباب‌بازي كوكي يا فنردار، مي‌توان از وسايلي كه اجسام كشساني داشته باشند استفاده كرد. از آنجا كه هر جسم كشساني ويژگي‌هاي خاصي دارد و تا حد معين، قابليت مشيده‌شدن دارد، به دانش‌آموزان توضيح دهيد كه به اين ويژگي توجه داشته باشند. همچنين دقت كنيد فنر يا كش يا ... را با رعايت موارد ايمني بكشند تا با رهاشدن بيش از حد، باعث ايجاد خطر براي خود يا دوستانشان نشوند.

احتمالاً دانش‌آموزان تجربه‌هايي در رابطه با استفاده از اجسام كشساني مانند تخت فنردار يا لوازم ورزشي فنردار داشته‌اند، از آنها بخواهيد تجربه‌هاي خود را در اين زمينه‌ها، در كلاس بيان كنند.

·       

موادي كه انرژي

ذخيره مي‌كنند

ذخيره‌ي انرژي

در فعاليت «در اختيار شما» از دانش‌آموزان مي‌خواهيم كه حاصل دريافت‌هاي خود را در رابطه با ذخيره‌ي انرژي در قالب نقشه‌ي مفهومي به نمايش بگذارند. اين نقشه مي‌تواند براي هر دانش‌آموز با دانش‌آموز ديگر تفاوت داشته باشد. نكته‌ي مهم آن است كه دانش‌آموزان ارتباط موضوعات را با هم بر روي فلش‌ها يادداشت كنند؛  مانند:

 

·        مهم‌ترين هدف كه در اين بخش، به آن پرداخته مي‌شود، آشنايي هرچه بيشتر دانش‌‌آموزان با تبديلات انرژي است و از آنجا كه دانش‌آموزان با انرژي شيميايي و روش‌هاي ذخيره‌ي انرژي آشنا شده‌اند، پرداختن به تبديلات انرژي كه از اين شكل‌هاي انرژي هم استفاده شود مورد توجه خاص مي‌باشد.

انرژي ذخيره‌اي (كشيده‌شدن)

انرژي شيميايي

نكته‌ي قابل توجه آن است كه انرژي مي‌تواند به روش‌هاي مختلف از يك شكل به شكل ديگر تبديل شود. در بيشتر موارد، سفر انرژي از تابش خورشيد شروع مي‌شود و به انرژي گرمايي در هوا پايان مي‌پذيرد. انرژي از بين نمي‌رود ولي دائماً از شكلي به شكل ديگر تبديل مي‌شود.

انرژي نوراني

انرژي ذخيره‌اي (ارتفاع)

انرژي صوتي

انرژي گرمايي

انرژي الكتريكي

انرژي حركتي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


مثلاً انرژي شيميايي در بدن ورزشكار به انرژي ذخيره‌اي تبديل مي‌شود و او تيروكمان را مي‌كشد، با رهاكردن تيروكمان، انرژي ذخيره‌اي به انرژي حركتي تبديل مي‌شود، اين حركت مي‌تواند انرژي صوتي توليد كند و... . شما چه تبديلات ديگر انرژي در اين تصوير مشاهده مي‌كنيد؟

·        در فعاليت «ابزار، كار، انسان» از تك تك دانش‌آموزان بخواهيد كه هركدام يك وسيله يا پديده را شناسايي كرده و همراه خود به كلاس بياورند و سپس تبديل انرژي آن را به دوستان خود معرفي كنند. لازم به تذكي است كه آن وسيله تا پديده بهتر است بسيار ساده و قابل دسترس باشد و هم آن است كه دانش‌آموز، خود شخصاً آن را شناسايي كرده و در كلاس معرفي كند. اين فعاليت، ضمن توجه به آموخته‌هاي علمي دانش‌آموزان، به پرورش برقراري ارتباط و خلاقيت آنها كمك مي‌كند. در صورتي كه دانش‌آموزان بتوانند خودشان وسيله‌ي ساده‌اي را درباره‌ي تبديل انرژي طراحي كرده و بسازند بسيار ارزشمند است. براي تشويق بيشتر آنها، از ايشان بخواهيد ضمن نمايش‌دادن وسيله، طرح خود را روي كاغذ رسم كنند و آن را در كلاس براي دوستان خود توضيح دهند.

·        در مورد سؤال اول فعاليت «ايستگاه فكر» مي‌توان از تبديلات انرژي كه يك انرژي به دو انرژي تبديل مي‌شود نام برد؛ مثلاً در سوختن چوب، انرژي شيميايي به انرژي گرمايي و انرژي نوراني تبديل مي‌شود. همچنين گاهي دو تبديل انرژي به‌صورت متوالي انجام مي‌پذيرد؛ مثلاً وقتي انرژي شيميايي چوب به انرژي گرمايي تبديل مي‌شود، اگر ذرات غبار در مسير حركت هواي گرم قرار گيرد، انرژي گرمايي هواي گرم به انرژي حركتي در ذرات غبار تبديل مي‌شود.

در رابطه با سؤال دوم، هدف فقط پي‌بردن دانش‌آموزان به اهميت تغييرات انرژي در جهان است و تحقيق علمي موردنظر نيست. البته زمينه‌ي خوبي براي پرورش خلاقيت‌هاي فردي ايشان است.

·        براي آن كه دانش‌‌آموزان بتوانند با ميزان انرژي موجود در غذاها و همچنين ميزان انرژي موردنياز روزانه‌ي بدن انسان آشنا شوند، واحد انرژي معرفي شده است. در كتاب‌هاي تغذيه از واحد كالري استفاده مي‌شود. يك كالري معادل 2/4 كيلوژول است. دانش‌آموزان با مفهوم انرژي در بسته‌هاي مواد غذايي، لوازم برقي خانگي و لامپ‌هاي روشنايي هم سروكار دارند و براي شناخت بيشتر آنها از لوازمي كه در اختيار دارند به موضوع برچسب انرژي پرداخته شد. اين موارد، در صورت داشتن فرصت، زمينه‌ي خوبي براي تحقيق‌هاي دانش‌آموزان مي‌تواند باشد.

فعاليت‌هاي پيشنهادي

1-  به كمك دانش‌آموزان، مجموعه‌اي از انواع باتري‌ها تهيه كنيد و اطلاعات مختصري درباره‌ي هركدام به نمايش بگذاريد.

2-  به كمك دانش‌آموزان، مجموعه‌اي از وسايل يا پديده‌هايي كه مي‌توانند تبديل انرژي را نشان دهند به نمايش درآوريد يا با رسم تصوير, معرفي كنيد.

جدول ارزشيابي ملاکها و سطوح عملکرد

ملاک‌ها

سطح 1

سطح 2

سطح 3

شناخت تبديل انرژي

تبديل انرژي در وسايل محدود و ساده را بيان كند.

تبديل انرژي در وسايل متنوع را بيان كند.

تبديل انرژي را در وسايلي كه بيش از يك نوع تبديل انرژي در آنها انجام مي‌شود، بيان كند.

روش و ابزار ارزشيابي

روش ارزشيابي، عملكردي- ايستگاهي است. دانش‌آموزان در هر ايستگاه، تبديل انرژي را در وسيله يا پديده‌ي معرفي‌شده، مشخص كرده و ياددداشت مي‌كنند.‌

 

+ نوشته شده در  سه شنبه هفدهم مرداد 1391ساعت 14:59  توسط کبری امینی  | 

درس نهم - سفر انرژي

 

 

هنگام استفاده از انرژی، شكلي از انرژي به يک يا چند شکل ديگر تبديل می‌شود

 

شيميايي

به چه شکلهايی ديده میشود؟

 

چگونه ذخيره میشود؟

 

انرژی

در سوختها، غذاها، باتریها

 

چگونه انرژی آزاد میشود؟

حرکتی

 

تبديلات انرژی

با تغيير موقعيت فيزيکی مانند بالا بردن،کشيدن

 

با رها کردن از موقعيت

 

چگونه انرژی آزاد میشود؟

با مصرف کردن مواد

 

اتلاف انرژی

در تبديل انرژی، انرژی که مورد نياز نيست، به مقدار زياد توليد ‌شود

 

الكتريكي

گرمايي

نوراني

صوتي

ذخيره

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


نقشه مفهومي

 

 


 

درس در يک نگاه

در اين درس، دانش‌آموزان ابتدا به كمك انجام آزمايش، آموخته‌هاي سال سوم ابتدايي را درباره‌ي انرژي و تبديلات آن تجربه مي‌كنند. سپس با انجام فعاليت‌هايي درمي‌يابند كه انرژي مي‌تواند به روش‌هاي مختلف در مواد و وسايل ذخيره شود.

در ادامه، سفر انرژي را از انرژي خورشيد تا تبديل به انرژي گرمايي درپديده‌هاي مختلف، بررسي مي‌كنند.

اهداف/ پيامدها

در پايان اين درس انتظار مي‌رود دانشآموزان بتوانند:

فهرستي از انرژي‌هاي مختلف در زندگي روزمره و تبديل آنها به يكديگر را تهيه كنند.

سطح 1: تبديل انرژي را در وسايل محدود وساده بيان كنند.

سطح2: تبديل انرژي را در وسايل متنوع بيان كنند.

سطح 3: تبديل انرژي را در وسايلي كه بيش از يك نوع تبديل انرژي در آنها انجام مي‌شود، بيان كنند.

مواد و وسايل آموزشي

فرفره، منبع گرما (شعله‌ي غيرمستقيم)،  مداد، ليوان، چراغ قوه‌ي قابل شارژ با حركت دست، توپ، اسباب‌بازي (دومينو)، طبل پلاستيكي، ظرف آب، سنگ كوچك، جسم فنردار يا اسباب بازي كوكي.

دانستني‌ها براي معلم

كلمه‌ي «انرژي» از زبان يوناني و به مفهوم «چيزي كه در آن توانايي انجام كار وجود دارد»، گرفته شده است. يعني انرژي چيزي است كه موجب انجام كار مي‌شود.

انرژي با كار و حركت همراه است. هرقدر ما كار بيشتري انجام دهيم براي انجام آن، به انرژي بيشتري نياز است. ما انرژي را به مصرف مي‌رسانيم و با آن كارهايمان را انجام مي‌دهيم. همچنين براي تغيير مواد مانند سوختن چوب، شكستن چوب و ذوب فلزات به انرژي نياز داريم. منبع همه‌ي انرژي‌ها خورشيد است.

انرژي به شكل‌هاي مختلفي مانند انرژي حركتي، انرژي گرمايي، انرژي نوراني، انرژي الكتريكي و انرژي صوتي مشاهده مي‌شود. در شرايط مناسب اين انرژي‌ها به يكديگر تبديل مي‌شوند.

انرژي شيميايي يكي از شكل‌هاي انرژي است كه در خوردني‌ها و سوخت‌ها ذخيره شده است. اين انرژي با مصرف كردن مواد به شكل‌هاي ديگر انرژي كه مورد نياز ماست، تبديل مي‌شود. انواع باتري‌ها كه دست‌ساز انسان‌ها هستند، انرژي را در خود ذخيره مي‌كنند و در موقع استفاده، انرژي موردنياز ما را فراهم مي‌كنند.

همچنين قرار گرفتن در موقعيت‌هاي فيزيكي مانند قرار گرفتن در ارتفاع يا كشيده شدن، باعث مي‌شود انرژي در جسم ذخيره ‌شود. هنگامي كه جسم رها مي‌شود، به‌تدريج انرژي را كه در خود ذخيره كرده به انرژي حركتي تبديل مي‌كند.

در اين درس، فقط به تعدادي از شكل‌هاي انرژي پرداخته مي‌شود و بررسي انواع انرژي‌هاي جنبشي و پتانسيل موردنظر نيست. شكل‌هاي مختلف انرژي دائماً در حال تبديل به يكديگر هستند و اين تبديلات به ما كمك مي‌كنند تا بتوانيم شكل‌هاي موردنياز انرژي را به‌دست آوريم. بخش عمده‌ي انرژي كه ما مصرف مي‌كنيم از نور خورشيد است. گرماي خورشيد ما را گرم نگه مي‌دارد. همين گرماست كه باد و باران را سبب مي‌شود. انرژي نوراني خورشيد، انرژي لازم براي رشد بسياري از گياهان را به‌وجود مي‌آورد و همين انرژي است كه مواد غذايي لازم را براي انسان‌ها و حيوانات فراهم مي‌كند وليكن اين انرژي نمي‌تواند مستقيماً ماشين‌ها را به‌كار اندازد. بسياري از ماشين‌ها توسط سوخت‌هايي مانند: بنزين، زغال و گاز طبيعي كار مي‌كنند. اين سوخت‌ها در طول ميلياردها سال در زمين به‌وجود آمده است.

اين سوخت‌ها از تبديل درختان و گياهان و جانداران كوچكي كه انرژي رشد و نمو خود را از خورشيد كسب مي‌كنند تشكيل شده باشند. اين موجودات، پس از مردن و مدفون‌شدن در زيرزمين، تحت فشارهاي زياد و گذشت زمان به زغال و نفت و گاز تبديل شده‌اند. اين سوخت‌ها در طول زمان به‌وجود آمده‌اند و جبران‌نشدني هستند.

انرژي كاهش نمي‌يابد و نابود نمي‌شود بلكه دائماً از شكلي به شكل ديگر تغيير و تبديل مي‌يابد. در بسياري موارد، آغاز و پايان سفر انرژي نامشخص است. در اغلب پديده‌ها و فعاليت‌ها، تبديلات انرژي از انرژي نوراني خورشيد شروع مي‌شود و به انرژي گرمايي هوا خاتمه مي‌يابد، ليكن هرگز نابود نمي‌شود.

نکات آموزشي و فعاليت‌هاي پيشنهادي

·        در صفحه‌ي عنواني، تصوير آب آبشاري بر روي توربين آورده شده است. هدف از اين تصوير، آشنايي بيشتر دانش‌آموزان با موضوع تغييرات انرژي است. انرژي از آب آبشار به توربين و از توربين به دستگاه مولد برق آبي منتقل مي‌شود و سپس برق توليد مي‌شود و تغييرات انرژي ادامه پيدا مي‌كند. از دانش‌آموزان بخواهيد  بيان كنند چه تغييراتي در انرژي مشاهده مي‌كنند؟

در اين قسمت از درس، فقط شنونده‌ي نظرات آنها باشيد و اصلاح و تكميل را به ادامه‌ي تدريس اين درس واگذاريد.

·        ما در زندگي روزمره، واژ‌ه‌ي انرژي را در جاهاي مختلف به‌كار مي‌بريم؛ عباراتي مانند «بحران انرژي در جهان»، «آن بچه چه‌قدر تحرك دارد، راستي اين همه انرژي را از كجا آورده ‌است؟»، «يخچالي كه خريده‌ام، انرژي كمي مصرف مي‌كند»، «امروز سرحال نيستم، خيلي انرژي ندارم» از جمله‌ي اين موارد هستند.

در تصاوير صفحه‌ي 2 هم سعي شده است چند مورد از كاربرد روزانه‌ي واژه‌ي انرژي به‌ويژه در زمينه‌ي ورزش آورده شود.

در ابتداي درس، از دانش‌آموزان مي‌خواهيم هركدام واژه‌ي انرژي را در جمله يا عبارتي به‌كار ببرند و سعي كنند جملات گوناگوني در اين باره بيان كنند. اين فعاليت به ما كمك مي‌كند تا بفهميم كه دانش‌آموزان از مفهوم انرژي چه چيزهايي در ذهن دارند و برداشت‌هاي درست و احتمالاً بدفهمي‌هاي آنها در چه زمينه‌هايي است. البته در اين مرحله، فقط شنونده‌ي نظرات آنها هستيم و قضاوت و نتيجه‌گيري انجام نمي‌دهيم. لازم به ذكر است كه به هيچ‌وجه تعريف واژه‌ي انرژي موردنظر نيست. احتمالاً دانش‌آموزان مطالبي از آموخته‌هاي سال سوم ابتدايي را در رابطه با انرژي، شكل‌ها و منابع آن به ياد مي‌آورند، از آنها بخواهيد مثال‌هايي در هر زمينه بيان كنند. همين موارد را در رابطه با دو سؤال ديگر ادامه دهيد و قبل از آنكه به جمع‌بندي كاملي برسيد فعاليت صفحه‌ي 3 را انجام دهيد.

·        هدف از «آزمايش كنيد» صفحه‌ي 2 يادآوري شكل‌هاي انرژي است كه در پايه‌ي سوم ابتدايي آموخته‌اند. به دانش‌آموزان فرصت دهيد تا خودشان، شكل و تبديلات انرژي را پيدا كنند. در دومين آزمايش، دقت كنيد دانش‌آموزان فرفره يا مارپيچ چرخاني را كه مي‌سازند، نزديك شعله قرار ندهند و حتي‌الامكان از منابع گرمايي مانند بخاري استفاده كنند كه شعله ندارد. در اين آزمايش، انرژي گرمايي منبع گرما به انرژي حركتي تبديل مي‌شود. در آزمايش سوم، انرژي حركتي مواد به انرژي صوتي تبديل مي‌شود. در آزمايش چهارم، در باتري شارژي، انرژي الكتريكي به انرژي حركتي تبديل مي‌شود. در آزمايش پنجم، انرژي حركتي دوباره به انرژي حركتي تبديل مي‌شود. در آزمايش ششم، انرژي صوتي به انرژي حركتي تبديل مي‌شود. در پايان، از دانش‌آموزان بپرسيد آيا مي‌توانند چند وسيله يا پديده را نام ببرند كه تبديلات انرژي در آنها در حال انجام است؟

·        هدف از موضوع «انرژي در چه موادي ذخيره مي‌شود؟» آشنايي دانش‌آموزان با انرژي شيميايي است. همه‌ي دانش‌آموزان، تجربه‌ي دريافت انرژي بعد از خوردن مواد خوراكي را داشته‌اند اما در مورد ساير موجودات زنده، ممكن است نياز به بررسي داشته باشند. لذا در پاسخ به سؤال «ايستگاه فكر» از دانش‌آموزان مي‌خواهيم همه‌ي جانوران و گياهان را از نظر نياز و توليد غذايي بررسي كنند.

مي‌دانيم كه گياهان سبز به كمك نور خورشيد، مواد غذايي تهيه مي‌كنند و به اين ترتيب، انرژي در خود ذخيره مي‌كنند. به اين انرژي، انرژي شيميايي مي‌گوييم. زندگي همه‌ي موجودات زنده، اعم از گياهان، جانوران و انسان به انرژي شيميايي ذخيره‌شده در غذاها بستگي دارد. گياهان غذاساز هستند و از اين غذاها خودشان و جانوران و انسان استفاده مي‌كنند اما جانوران گوشتخوار، انرژي موردنياز خود را با خوردن جانوران گياهخوار تأمين مي‌كنند. مي‌توانيم بگوييم زنجيره‌ي غذايي به نوعي همان زنجيره‌ي انرژي است.

همان‌طور كه در دانستني‌هاي معلم گفته شد، بخش عمده‌ي انرژي موردنياز ما، انرژي خورشيد است. پديده‌ي باد و باران، سوخت‌ها و مواد غذايي، همه و همه از انرژي خورشيد حاصل مي‌شوند لذا تصوير صفحه‌ي 3 در نظر دارد تا هرچه بيشتر، دانش‌آموزان را با تغييرات انرژي در طي پديده‌ها و فعاليت‌هاي محيط اطراف آشنا كند و نقش اساسي انرژي خورشيد را نشان دهد.

مواد غذايي و سوخت‌ها، به‌طور طبيعي، انرژي شيميايي را در خود ذخيره كرده‌اند اما باتري‌ها هم كه ساخت انسان هستند، مي‌توانند انرژي شيميايي را در خود ذخيره كنند و در شرايط مناسب، انرژي ذخيره‌شده را  به مصرف برسانند.

·        دانش‌آموزان تجربه‌ي استفاده از باتري در اسباب بازي‌ها، ساعت‌ها و چراغ‌قوه‌هاي خانگي را داشته‌اند اما درباره‌ي انواع بيشتر باتري‌ها شايد اطلاعات كاملي نداشته باشند. درباره‌ي «گزارش كنيد» صفحه‌ي 4 بهتر است از دانش‌آموزان بخواهيد در صورت امكان، انواعي از باتري‌هاي معمولي، قلمي، نيم قلمي، كتابي، باتري‌هاي گرد (پولكي) و... را به كلاس بياورند و به دوستانشان معرفي كنند.

·        دانش‌آموزان با انجام آزمايش بالاي صفحه‌ي 4، با يك روش ذخيره‌سازي انرژي آشنا مي‌شوند. به دانش‌آموزان فرصت دهيد كه همراه افراد گروه خود، شخصاً آزمايش‌ها را تجربه كنند. قبل از تكرار آزمايش از فواصل 30 و 40 سانتي‌متر از آنها بپرسيد «پيش‌بيني مي‌كنيد انرژي سنگ، اين بار در برخورد با سطح آب چه تغييري كرده باشد؟» دانش‌آموزان را تشويق كنيد كه براي توضيح پديده‌ي فوق، حتماً از واژه‌هاي انرژي و تبديل انرژي استفاده كنند تا اين مفاهيم بيشتر در فرهنگ لغات ايشان قرار بگيرد.

از دانش‌آموزان بپرسيد چه تجربه‌هايي مشابه آزمايش فوق داشته‌اند و چه وسايلي را مي‌شناسند كه با بالا رفتن، انرژي در خود ذخيره مي‌كنند؟ همچنين به ورزش‌هايي اشاره كنند كه هنگام انجام آنها، انرژي به اين روش ذخيره مي‌شود يا به مصرف مي‌رسد.

·        دانش‌آموزان با انجام آزمايش پايين صفحه‌ي 5، با روش ديگر ذخيره‌سازي انرژي آشنا مي‌شوند. به‌جاي جسم اسباب‌بازي كوكي يا فنردار، مي‌توان از وسايلي كه اجسام كشساني داشته باشند استفاده كرد. از آنجا كه هر جسم كشساني ويژگي‌هاي خاصي دارد و تا حد معين، قابليت مشيده‌شدن دارد، به دانش‌آموزان توضيح دهيد كه به اين ويژگي توجه داشته باشند. همچنين دقت كنيد فنر يا كش يا ... را با رعايت موارد ايمني بكشند تا با رهاشدن بيش از حد، باعث ايجاد خطر براي خود يا دوستانشان نشوند.

احتمالاً دانش‌آموزان تجربه‌هايي در رابطه با استفاده از اجسام كشساني مانند تخت فنردار يا لوازم ورزشي فنردار داشته‌اند، از آنها بخواهيد تجربه‌هاي خود را در اين زمينه‌ها، در كلاس بيان كنند.

·       

موادي كه انرژي

ذخيره مي‌كنند

ذخيره‌ي انرژي

در فعاليت «در اختيار شما» از دانش‌آموزان مي‌خواهيم كه حاصل دريافت‌هاي خود را در رابطه با ذخيره‌ي انرژي در قالب نقشه‌ي مفهومي به نمايش بگذارند. اين نقشه مي‌تواند براي هر دانش‌آموز با دانش‌آموز ديگر تفاوت داشته باشد. نكته‌ي مهم آن است كه دانش‌آموزان ارتباط موضوعات را با هم بر روي فلش‌ها يادداشت كنند؛  مانند:

 

·        مهم‌ترين هدف كه در اين بخش، به آن پرداخته مي‌شود، آشنايي هرچه بيشتر دانش‌‌آموزان با تبديلات انرژي است و از آنجا كه دانش‌آموزان با انرژي شيميايي و روش‌هاي ذخيره‌ي انرژي آشنا شده‌اند، پرداختن به تبديلات انرژي كه از اين شكل‌هاي انرژي هم استفاده شود مورد توجه خاص مي‌باشد.

انرژي ذخيره‌اي (كشيده‌شدن)

انرژي شيميايي

نكته‌ي قابل توجه آن است كه انرژي مي‌تواند به روش‌هاي مختلف از يك شكل به شكل ديگر تبديل شود. در بيشتر موارد، سفر انرژي از تابش خورشيد شروع مي‌شود و به انرژي گرمايي در هوا پايان مي‌پذيرد. انرژي از بين نمي‌رود ولي دائماً از شكلي به شكل ديگر تبديل مي‌شود.

انرژي نوراني

انرژي ذخيره‌اي (ارتفاع)

انرژي صوتي

انرژي گرمايي

انرژي الكتريكي

انرژي حركتي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


مثلاً انرژي شيميايي در بدن ورزشكار به انرژي ذخيره‌اي تبديل مي‌شود و او تيروكمان را مي‌كشد، با رهاكردن تيروكمان، انرژي ذخيره‌اي به انرژي حركتي تبديل مي‌شود، اين حركت مي‌تواند انرژي صوتي توليد كند و... . شما چه تبديلات ديگر انرژي در اين تصوير مشاهده مي‌كنيد؟

·        در فعاليت «ابزار، كار، انسان» از تك تك دانش‌آموزان بخواهيد كه هركدام يك وسيله يا پديده را شناسايي كرده و همراه خود به كلاس بياورند و سپس تبديل انرژي آن را به دوستان خود معرفي كنند. لازم به تذكي است كه آن وسيله تا پديده بهتر است بسيار ساده و قابل دسترس باشد و هم آن است كه دانش‌آموز، خود شخصاً آن را شناسايي كرده و در كلاس معرفي كند. اين فعاليت، ضمن توجه به آموخته‌هاي علمي دانش‌آموزان، به پرورش برقراري ارتباط و خلاقيت آنها كمك مي‌كند. در صورتي كه دانش‌آموزان بتوانند خودشان وسيله‌ي ساده‌اي را درباره‌ي تبديل انرژي طراحي كرده و بسازند بسيار ارزشمند است. براي تشويق بيشتر آنها، از ايشان بخواهيد ضمن نمايش‌دادن وسيله، طرح خود را روي كاغذ رسم كنند و آن را در كلاس براي دوستان خود توضيح دهند.

·        در مورد سؤال اول فعاليت «ايستگاه فكر» مي‌توان از تبديلات انرژي كه يك انرژي به دو انرژي تبديل مي‌شود نام برد؛ مثلاً در سوختن چوب، انرژي شيميايي به انرژي گرمايي و انرژي نوراني تبديل مي‌شود. همچنين گاهي دو تبديل انرژي به‌صورت متوالي انجام مي‌پذيرد؛ مثلاً وقتي انرژي شيميايي چوب به انرژي گرمايي تبديل مي‌شود، اگر ذرات غبار در مسير حركت هواي گرم قرار گيرد، انرژي گرمايي هواي گرم به انرژي حركتي در ذرات غبار تبديل مي‌شود.

در رابطه با سؤال دوم، هدف فقط پي‌بردن دانش‌آموزان به اهميت تغييرات انرژي در جهان است و تحقيق علمي موردنظر نيست. البته زمينه‌ي خوبي براي پرورش خلاقيت‌هاي فردي ايشان است.

·        براي آن كه دانش‌‌آموزان بتوانند با ميزان انرژي موجود در غذاها و همچنين ميزان انرژي موردنياز روزانه‌ي بدن انسان آشنا شوند، واحد انرژي معرفي شده است. در كتاب‌هاي تغذيه از واحد كالري استفاده مي‌شود. يك كالري معادل 2/4 كيلوژول است. دانش‌آموزان با مفهوم انرژي در بسته‌هاي مواد غذايي، لوازم برقي خانگي و لامپ‌هاي روشنايي هم سروكار دارند و براي شناخت بيشتر آنها از لوازمي كه در اختيار دارند به موضوع برچسب انرژي پرداخته شد. اين موارد، در صورت داشتن فرصت، زمينه‌ي خوبي براي تحقيق‌هاي دانش‌آموزان مي‌تواند باشد.

فعاليت‌هاي پيشنهادي

1-  به كمك دانش‌آموزان، مجموعه‌اي از انواع باتري‌ها تهيه كنيد و اطلاعات مختصري درباره‌ي هركدام به نمايش بگذاريد.

2-  به كمك دانش‌آموزان، مجموعه‌اي از وسايل يا پديده‌هايي كه مي‌توانند تبديل انرژي را نشان دهند به نمايش درآوريد يا با رسم تصوير, معرفي كنيد.

جدول ارزشيابي ملاکها و سطوح عملکرد

ملاک‌ها

سطح 1

سطح 2

سطح 3

شناخت تبديل انرژي

تبديل انرژي در وسايل محدود و ساده را بيان كند.

تبديل انرژي در وسايل متنوع را بيان كند.

تبديل انرژي را در وسايلي كه بيش از يك نوع تبديل انرژي در آنها انجام مي‌شود، بيان كند.

روش و ابزار ارزشيابي

روش ارزشيابي، عملكردي- ايستگاهي است. دانش‌آموزان در هر ايستگاه، تبديل انرژي را در وسيله يا پديده‌ي معرفي‌شده، مشخص كرده و ياددداشت مي‌كنند.‌

 

+ نوشته شده در  سه شنبه هفدهم مرداد 1391ساعت 14:59  توسط کبری امینی  | 

مشاهده ایستگاه 1: ...................................................................................................................................................................................

مشاهده ایستگاه 2: ...................................................................................................................................................................................

مشاهده ایستگاه 3: ...................................................................................................................................................................................

1.       مشاهدات خود را چگونه تفسیر می‌کنید؟

 

2.       آیا می‌توانید بین این مشاهدات و پرواز ارتباطی پیدا کنید؟

 

 

3.       چند ورزش می‌شناسید که با این آزمایش ارتباط مستقیم دارد؟

 

 

گروه بر طبق ملاک‌ها و سطوح عملکرد، فعالیت خود را در جدول زیر ارزیابی کنید و با علامت P در ستون‌ها مشخص نمایید.

 

جدول ارزشیابی ملاک‌ها و عملکرد

ملاک‌ها

سطح 1

سطح 2

سطح 3

تفسیر یافته‌ها

بر مبنای مشاهدات خود نتیجه‌گیری و جمع بندی می‌کند.

بر مبنای مشاهدات خود، نتیجه گیری و جمع‌بندی می‌کند و موارد محدودی از کاربرد یافته در زندگی را بیان می‌کند.

بر مبنای مشاهدات خود، نتیجه گیری و جمع‌بندی می‌کند و موارد متعددی از کاربرد یافته در زندگی را بیان می‌کند.

خلاقیت

برای ساخت دست سازه، از روش‌های معمول و تکراری استفاده می‌کند.

برای ساخت دست سازه، تا حدی از روش‌های دارای نوآوری استفاده می‌کند.

برای ساخت دست سازه، کاملا از روش‌های دارای نوآوری استفاده می‌کند.

 

 

اعضای گروه:                                                        

آزمایش‌های ایستگاه‌های 1 تا   3  را بخوانید، ابتدا پیش بینی خود را از آزمایش بنویسید و سپس آزمایش را انجام دهید.

آزمایش ایستگاه 1: اگر یک نوار کاغذی به عرض 5 سانتیمتر و طول 20 سانتیمتر از کاغذ بریده  و یک طرف آن را در کتاب قرار دهیم. سپس به موازات صفحه کاغذ بدمیم، چه اتفاقی می‌افتد؟

آزمایش ایستگاه 2: دو بادکنک یا توپ پینگ پنگ از یک خط‌کش یا جالباسی آویزان شده است. اگر به طور مستقیم وسط آن دو فوت کنید چه اتفاقی می‌افتد؟

آزمایش ایستگاه 3:  کاغذی (cm 8 cm  25) را از وسط و در جهت طولی تا کنید تا طول آن 12.5 سانتیمتر شود و دو سر آن را روی هم بگذارید و یک سر را اندکی پایین بیاورید به طوریکه کاغذ به صورت قوس کوچکی خم شود. حالا سرهای کاغذ را روی یک مقوا یا کتاب بچسبانید. به طوریکه قسمت صاف کاغذ در سطح مقوا قرار گیرد و قسمت قوس دار کاغذ به طرف بالا باشد. اکنون مقوا یا کتاب را رو به روی لب خود بگیرید به صورتیکه قسمت قوس دار کاغذ از شما دور باشد. حالا به کاغذ بدمید. چه روی می‌دهد؟

 

 

 

 

4.       پیش بینی خود را قبل از انجام هر آزمایش بنویسید.

پیش بینی ایستگاه 1: ..............................................................................................................................................................................

پیش بینی ایستگاه 2: ..............................................................................................................................................................................

پیش بینی ایستگاه 3: ...............................................................................................................................................................................

 

5.       مشاهدات خود را بنویسید.

+ نوشته شده در  سه شنبه دهم مرداد 1391ساعت 22:32  توسط کبری امینی  | 

 

چگالی

مقدمه

آیا تا به حال ، جرم مواد را با هم مقایسه کرده‌اید؟

·         آیا تا به حال از خود پرسیده‌اید که شیر سنگینتر است یا آب؟

مردم گاهی می‌گویند سرب سنگیتر از پَر است. اما یک گونی بزرگ پُر از پَر ، سنیگتر از یک ساچمه سربی است. واژه سنگینی سه مفهوم متفاوت دارد. مثلا در عبارت «یک سنگ خیلی سنگین است و نمی‌شود حرکت داد.» ، منظور وزن سنگ است. در چنین مفهومی هیچ جوابی برای پرسش «شیر سنگینتر است یا آب؟» وجود ندارد. سوالات اخیر مربوط به یک ویژگی عام از کلیه مواد می‌باشد. این ویژگی چگالی یا جرم حجمی نام دارد که از مشخصه‌های فیزیکی مواد به حساب می‌آید که این ویژگی مواد مستقل از ابعاد نمونه می‌باشد. بنابراین برای بیان دقیق ، باید بگوییم چگالی سرب بیشتر از چگالی پر است و در مورد شیر و آب نیز این امر صادق است.

فرض کنید سه حجم یکسان از آهن، چوب و پنبه را در دست گرفته اید. آهن سنگینتر به نظر می‌رسد، چون با اینکه حجم آن با چوب و پنبه یکی است، اما وزن آن بیشتر است. پس چگالی آهن بیشتر است. وقتی دو ماده را روی هم می‌ریزیم یا وقتی یک جامد را روی یک مایع قرار می‌دهیم، ماده ای که چگالی کمتری دارد بالا می‌رود و روی ماده دیگر می‌ایستد. در این حالت می‌گوییم این ماده بر روی ماده دوم شناور شده است.

چوب روی آب می‌ماند، چون چگالی کمتری دارد. آهن زیر آب می‌رود، زیرا چگالی آن از آب بیشتر است. وقتی میگوييم چیزی سنگین تر از دیگری است، منظورمان این است که چگالی بیشتر است و زمانی که میگوييم سبکتر است، یعنی چگالی آن کمتر است .

گازها چگالی کمی دارند زیر ملکول‌های گاز فاصله زیادی از یکدیگر داشته و بخش عمده‌ای از آنها را فضای خالی اشغال کرده است در مقابل، ملکول‌های مایعات و جامدات بسیار نزدیک به هم هستند، بنابراین چگالی زیادی دارند. چگالی یک ماده به فشار و دما نیز بستگی دارد. چگالی گازها به تغییرات دما و فشار بسیار حساس هستند.
دقت کنید، در تعریف چگالی جرم جسم مهم است نه وزن آن.

 

 

 

 

تعريف چگالي

چگالی نشانگر این است که جرم ماده تا چه حد متراکم شده است. مثلا ، سرب یک ماده چگال است، زیرا مقدار زیادی از آن در حجم کوچکتر متراکم شده از طرف دیگر چگالی هوا بسیار کم است.

چگالی مقدار جرم موجود در واحد حجم ماده است که آنرا با علامت اختصاری ρ نشان می‌دهند که از رابطه ρ=m/V یا D=m/V بدست می‌آید. در این رابطه D یا ρ چگالی ماده ، m جرم جسم و V حجم اشغال شده توسط آن ماده می‌باشد.

در علوم پایه چگالی را مقدار جرم موجود در واحد حجم ماده می‌دانند  در صورتی که در علوم پیشرفته، این تعریف از چگالی صحیح نیست و دقیقا تعریف جرم واحد حجم یا جرم مخصوص یا همان دانسیته می‌باشد. در علم کل، وزن مخصوص یک ماده به وزن آب هم‌حجم آن را در شرایط استاندارد، چگالی می‌گویند  همچنین، بین چگالی و وزن مخصوص باید تفاوت قائل شد. چگالی مقدار جرم موجود در واحد حجم است، ولی وزن مخصوص به معنی وزن واحد حجم ماده‌است.

واحدها

در اندازه‌گیری چگالی جامدات و مایعات معمولا جرم را بر حسب گرم (g) یا کیلوگرم (kg) و حجم را بر حسب سانتیمتر مکعب (cm3) یا مترمکعب (m3) بیان می‌کنند که در این صورت چگالی برحسب واحدهای کیلوگرم بر متر مکعب (Kg/m3) یا گرم بر سانتیمتر مکعب (gr/cm3) می‌سنجند.

 

 

طریقه اندازه گیری

برای اندازه‌گیری چگالی یک جسم باید هم جرم جسم (m) و هم حجم (V) آن را اندازه‌گیری کنیم. جرم را می‌توانیم با ترازو اندازه‌گیری کنیم. حجم یک جسم جامد را می‌توانیم با راههای گوناگون اندازه بگیریم. مثلا برای بدست آوردن حجم یک مکعب ، اندازه یک ضلع آن را به توان 3 می‌رسانیم و یا برای تعیین حجم یک مکعب مستطیل طول ، عرض و ارتفاع آن را در هم ضرب می‌کنیم. حجم یک مایع را می‌توانیم با ظرف شفاف مدرجی که واحدهای حجم را نشان می‌دهد، اندازه بگیریم. در آزمایشگاه معمولا برای اندازه گیری حجم مایعات از استوانه مدرج استفاده می‌کنند. در مواردی بوسیله اندازه‌گیری جرم نسبی مواد نسبت به هم از طریق چگالی نسبی مواد نسبت به هم می‌توانیم چگالی تک‌تک مواد را اندازه‌گیری نموده و مشخص نماییم.

 

ستون چگالی
روغن
آب
مایع طلا

 

چگالی نسبی

مقایسه چگالی دو مایع با یکدیگر یا مقایسه چگالی یک جامد با یک مایع خیلی راحت است. اگر چگالی جسمی کمتر از مایع باشد، در آن شناور می‌شود و در غیر اینصورت در آن غرق می گردد. مثلا چگالی چوب از آب کمتر است و برای همین است که چوب روی آب شناور می‌ماند «نیروی ارشمیدس».

هنگامی که جسمی در یک مایع (مثلا آب) می‌افتد، دو نیرو به آن وارد می‌شود: یکی نیروی وزن است که آن را به سمت پایین می‌کشد و دیگری نیروی ارشمیدس. " نیروی ارشمیدس " نیرویی است که در اثر قرار گرفتن جسم در یک سیال ( مایع یا گاز ) به آن جسم وارد می‌شود. این نیرو به سمت بالا است و تمایل دارد که جسم را روی مایع شناور کند. اگر نیروی ارشمیدسی وارد بر یک جسم بیشتر از نیروی وزن آن باشد، آن جسم روی مایع شناور می‌شود. در حالتی که نیروی ارشمیدسی کمتر از نیروی وزن است، جسم به عمق مایع فرو می‌رود و در آن غرق می‌شود.

مواد چگال

هسته اتمهای تشکیل دهنده مواد و ستارگان از جمله کوتوله‌های سفید ، ستارههای نوترونی ، ابر نواختران ، سیاه چاله‌ها و ... چگالترین موادها هستند.

 

قیف جدا کننده

وسیله‌ای است که مایعات را بر اساس شاخص چگالی از هم جدا می‌کند؛ مثلا اگر مخلوط روغن و آب را در مخزن این دستگاه بریزیم، بر حسب چگالی مواد در داخل این ظرف تفکیک می‌شود. اگر شیر زیر ظرف را باز کنیم، مایعی که دارای چگالی بالاست، در زیر قرار گرفته و از دستگاه خارج می‌گردد تا اینکه به مرز جدایی مایعات روغن و آب برسد، در چنین حالتی شیر را می‌بندیم و دستگاه با موفقیت دو مایع مخلوط را از هم جدا می‌کند.

توجه: تغییرات دما سبب تغییر حجم جسم می‌شود. بنابراین، با تغییر دما چگالی یک ماده تغییر می‌کند. از این رو چگالی اغلب مواد را در ˚25C معین می‌کنند.

 

 

جدول چگالی تعدادی از مواد

نام ماده

چگالی ( گرم بر سانتی متر مکعب )

هوا

0/0013

پر

0/0025

چوب بلوط

0/6-0/9

یخ

0/92

آب

1/00

آجر

1/84

آلومینیوم

2/70

استیل

7/80

نقره

10/50

طلا

19/30

 

مقايسه ترکيب شيميايي آب درياچه اروميه با ساير درياچه هاي شور
   درياچه اروميه با داشتن بيش از 200 گرم در ليتر املاح مختلف يکي از درياچه هاي شور دنيا محسوب مي شود. درياچه اروميه علاوه بر ساير خصوصيات از نظر ترکيب شيميايي نيز شباهت هاي خيلي نزديکي با درياچه نمک درايالات متحده دارد. براساس اطلاعات و داده هاي موجود که در جدول 3 و شکل ارائه شده، درياچه هاي شور نظير بحرالميت داراي غلظت    بيشتري نسبت به درياچه اروميه هستند.

زندگی نامه ارشميدس  (رياضيدان

 

ارشمیدس دانشمند و ریاضیدان یونانی در سال 212 قبل از میلاد در شهر سیراکوز یونان چشم به جهان گشود و در جوانی برای آموختن دانش به اسکندریه رفت بیشتر دوران زندگیش را در زادگاهش گذرانید و با فرمانروای این شهر دوستی نزدیک داشت .
در اینجا سخن از معروفترین استحمامی است که یک انسان در تاریخ بشریت انجام داده است در داستانها چنین آمده است که بیش از 2000 سال پیش در شهر سیراکوز پایتخت ایالت یونانی سیسیل آن زمان ارشمیدس مکانیکدان و ریاضیدان و مشاور دربار پادشاه یمرون یکی از معروفترین کشفهای خود را در خزینه حمام انجام داد روزی که او در حمامی عمومی به داخل خزینه پا نهاد و در آن نشست و حین این کار بالا آمدن آب خزینه را مشاهده کرده ناگهان فکری به مغزش خطور کرد او بلافاصله لنگی را به دور خود پیچید و با این شکل و شمایل به سمت خانه روان شد و مرتب فریاد می زد یافتم یافتم، او چه چیزی را یافته بود؟ پادشاه به او ماموریت داده بود راز جواهر ساز خیانتکار در بار را کشف و او را رسوا کند شاه هیرون بر کار جواهر ساز شک کرده بود و چنین می پنداشت که او بخشی از طلایی را که برای ساختن تاج شاهی به

که بسیار ارزانتر بود مخلوط کرده و تاج را ساخته  وی داده بود برای خود برداشته و باقی آن را با فلز نقره

است هر چند ارشمیدس می دانست که فلزات گوناگون وزن مخصوص متفاوت دارند ولی او تا آن لحظه این طور فکر می کرد که مجبور است تاج شاهی را ذوب کندآنرا به صورت شمش طلا قالب ریزی کند تا بتواند وزن آن را با شمش طلای نابی به همان اندازه مقایسه کند اما در این روش تاج شاهی از بین می رفت پس او مجبور بود راه دیگری برای این کار بیابد در آن روز که در خزینه حمام نشسته بود دید که آب خزینه

بالاتر آمد و بلافاصله تشخیص داد که بدن او میزان معینی از آب را در خزینه حمام پس زده و جا به جا کرده است .
او با عجله و سراسیمه به خانه بازگشت و شروع به آزمایش عملی این یافته کرد او چنین اندیشید که اجسام هم اندازه، مقدار آب یکسانی را جا به جا می کنند ولی اگر از نظر وزنی به موضوع نگاه کنیم یک شمش نیم کیلویی طلا کوچکتر از یک شمش نقره به همان وزن است(طلا تقریباٌ‌ دو برابر نقره وزن دارد) بنابراین باید مقدار کمتری آب را جا به جا کند این فرضیه ارشمیدس بود و آزمایشهای او این فرضیه را اثبات کرد او برای این کار نیاز به یک ظرف آب و سه وزنه با وزنهای مساوی داشت که این سه وزنه عبارت بودند از تاج شاهی هم وزن آن طلای ناب و دوباره هم وزن آن نقره ناب او در آزمایش خود تشخیص داد که تاج شاهی میزان بیشتری آب را نسبت به شمش طلای هم وزنش پس می راند ولی این میزان آب کمتر از میزان آبی است که شمش نقره هم وزن آن را جا به جا می کند به این ترتیب ثابت شد که تاج شاهی از طلای ناب و خالص ساخته نشده بلکه جواهر ساز متقلب و خیانتکار آن را از مخلوطی از طلا و نقره ساخته است و به این ترتیب ارشمیدس یکی از چشمگیرترین رازهای طبیعت را کشف کرد آن هم اینکه می توان وزن اجسام سخت را با کمک مقدار آبی که جا به جا می کنند اندازه گیری کرد این قانون«وزن مخصوص) را که امروزه به آن چگالی می گویند اصل ارشمیدس می نامند. حتی امروز هم هنوز پس از 23 قرن بسیاری از دانشمندان   .در محاسبات خود متکی به این اصل هستند
به هر حال ارشمیدس در رشته ریاضیات از ظرفیتهای هوشی بسیار والا و چشمگیری برخوردار بود او منجنیقهای شگفت آوری برای دفاع از سرزمینهای خود اختراع کرد که بسیار سودمند افتاد او توانست سطح و حجم جسمهایی مانند کره، استوانه و مخروط را حساب کند و روش نوینی برای اندازه گیری در دانش ریاضی پدید آورد همچنین بدست آوردن عدد نیز از کارهای گرانقدر وی است او کتابهایی در باره خصوصیات و روشهای اندازه گیری اشکال و احجام هندسی از قبیل مخروط منحنی حلزونی و خط مارپیچ، سهمی، سطح کره «ماده غذایی» و استوانه می دانست علاوه بر آن او قوانینی در باره سطح شیب دار، پیچ اهرم و مرکز ثقل کشف کرد .
ارشمیدس در مورد خودش گفته ای دارد که با وجود گذشت قرنها جاودان مانده و آن این است «نقطه اتکایی به من بدهید، من زمین را از جا بلند خواهم کرد» عین همین اظهار به صورت دیگری در متون ادبی زبان یونانی از قول ارشمیدس نقل شده است اما مفهوم در هر دو صورت یکی است. ارشمیدس هم چون عقاب گوشه گیری و منزوی بود در جوانی به مصر مسافرت کرد و مدتی در شهر اسکندریه به تحصیل پرداخت و در این شهر دو دوست قدیمی یافت یکی کونون(این شخص ریاضیدان قابلی بود که ارشمیدس چه از لحاظ فکری و چه از نظر شخصی برای وی احترام بسیار داشت) و دیگری اراتوستن که گر چه ریاضیدان لایقی بود اما مردی سطحی به شمار می رفت که برای خویش احترام خارق العاده ای قائل بود .
ارشمیدس با کونون ارتباط و مکاتبه دائمی داشت و قسمت مهم و زیبایی از آثار خویش را در این نامه ها با  او در میان گذاشت و بعدها که کونون درگذشت ارشمیدس با دوسته که از شارگردان کونون مکاتبه می کرد .
یکی از روشهای نوین ارشمیدس در ریاضیات به دست آوردن عدد بود وی برای محاسبه عدد پی، یعنی نسبت محیط دایره به قطر آن روشی به دست داد و ثابت کرد که عدد محصور مابین 7/1 3 و 71/10 3 است گذشته از آن روشهای مختلف برای تعیین جذر تقریبی اعداد به دست داد و از مطالعه آنها معلوم می شود که وی قبل از ریاضی دانان هندی با کسر های متصل یا مداوم متناوب آشنایی داشته است .
در حساب روش غیر عملی و چند عملی یونانیان را که برای نمایش اعداد از علائم متفاوت استفاده می کردند، به کنار گذاشت و پیش خود دستگاه شمارشی اختراع کرد که به کمک آن ممکن بود هر عدد بزرگی را بنویسیم و بخوانیم .
دانش تعادل مایعات بوسیله ارشمیدس کشف شد و وی توانست قوانین آنرا برای تعیین وضع تعادل اجسام غوطه ور به کار برد .
 همچنین برای اولین بار برخی از اصول مکانیک را به وضوح و دقت بیان کرد و قوانین اهرم را کشف کرد .
در سال 1906 ج.ل. هایبرگ مورخ دانشمند و متخصص تاریخ ریاضیات یونانی در شهر قسطنطنيه موفق به کشف مدرک با ارزشی شد. این مدرک کتابی است به نام قضایای مکانیک و روش آنها که ارشمیدس برای دوست خود اراتوستن فرستاده بود. موضوع این کتاب مقایسه حجم یا سطح نامعلوم شکلی با احجام و سطوح معلوم اشکال دیگر است که بوسیله آن ارشمیدس موفق به تعیین نتیجه مطلوب می شد. این روش یکی از عناوین افتخار ارشمیدس است که ما را مجاز می دارد که وی را به مفهوم صاحب فکر جدید و امروزی بدانیم، زیرا وی همه چیز و هر چیزی را که استفاده از آن به نحوی ممکن بود به کار می برد تا بتواند به مسائلی که ذهن او را مشغول می داشتند حمله ور گردد دومین نکته ای که ما را مجاز می دارد که عنوان متجدد به ارشمیدس بدهیم روشهای محاسبه اوست. وی دو هزار سال قبل از اسحاق نیوتن و لایب نیتس موفق به اختراع حساب انتگرال شد و حتی در حل یکی از مسائل خویش نکته ای را به کار برد که می توان او را از پیش قدمان فکر ایجاد حساب دیفرانسیل دانست .
زندگی ارشمیدس با آرامش کامل می گذشت همچون زندگی هر ریاضیدان دیگری که تامین کامل داشته باشد و بتواند همه ممکنات هوش و نبوغ خود را به مرحله اجرا درآورد زمانی که رومیان در سال 212 قبل از میلاد شهر سیراکوز را به تصرف خود درآوردند سردار رومی مارسلوس دستور داد که هیچ یک از سپاهیانش حق اذیت و آزار و توهین و ضرب و جرح این دانشمند ومتفکر مشهور و بزرگ را ندارند با این وجود ارشمیدس قربانی غلبه رومیان بر شهر سیراکوز شد او به وسیله یک سرباز مست رومی به قتل رسید و این در حالی بود که در میدان بازار شهر در حال اندیشیدن به یک مسئله ریاضی بود، می گویند آخرین کلمات او این بود: دایره های مرا خراب نکن. به این ترتیب بود که زندگی ارشمیدس بزرگترین دانشمند تمام   .دوران ها خاتمه پذیرفت این ریاضیدان بی دفاع 75 ساله در 278 قبل از میلاد به جهان دیگر رفت

 

قانون ارشميدس
    هر كس كه بخواهد توپي را وارد آب كند حتماً با يك نيروي بازگرداننده قوي مواجه شده است. اين نيرو كه جهتش رو به بالا است به عنوان "نيروي شناوري" شناخته مي‌شود. تمام سيالات به هر جسمي كه در آنها قرار مي‌گيرد نيرويي وارد مي‌كنند.

منشأ نيروي شناوري از آنجا حاصل مي‌شود كه فشار با افزايش عمق زياد مي‌گردد.

شكل زير استوانه‌اي به ارتفاع  را نشان مي‌دهد كه داخل مايعي قرار گرفته است. فشار  بر روي وجه بالايي نيرويي به اندازه  به سمت پايين وارد مي‌كند ( سطح مقطع استوانه است) به همين نحو، فشار  روي وجه پاييني، نيرويي به اندازه  رو به بالا وارد مي‌كند. از آنجا كه فشار در عمق بيشتر زياد است، نيروي رو به بالا بيشتر از نيروي رو به پايين مي‌باشد.

بنابراين، مايع يك نيروي برآيند رو به بالا به استوانه وارد مي‌كند اندازه اين نيروي شناوري برابر است با:

اگر به جاي  مقدر معادلش (يعني ) را قرار دهيم خواهيم:

حاصل ضرب  برابر حجم مايع داخل استوانه است.  در اين رابطه برابر چگالي مايع است نه چگالي ماده‌اي كه با آن استوانه ساخته شده است. بنابراين مقدار  برابر جرم  مايع جابجا شده است. پس نيروي شناوري برابر  مي باشد كه اين برابر وزن مايع جابجا شده است. اين جمله به وزن مايع كه بيرون مي‌ريزد اشاره دارد مشروط بر اينكه ظرف مايع كاملاً پر باشد و استوانه وارد آن گردد. "نيروي شناوري" نوع جديدي از نيروهاست. بلكه فقط نامي است كه به نيروي برآيند وارده از طرف مايع به جسم اطلاق مي‌گردد.

نكته جالب اينكه شكل جسم فرو رفته در آب اهميت ندارد و مستقل از شكل ظاهري جسم، نيروي شناوري رفتار يگانه دارد و از قانون ارشميدس پيروي مي‌كند. ارشميدس (٢١٢-٢٨٧ قبل از ميلاد) مباني اين قانون را كشف كرد.
قانون ارشميدس:
    هر سيالي به جسمي كه در آن قرار گرفته (جزئي يا كامل) نيروي شناوري وارد مي‌كند. اندازه نيرو برابر وزن سيال جابجا شده است.

 

اندازه نيروي شناوري

وزن مايع جابجا شده

جهت نيروي شناوري نيز همواره در خلاف جهت جاذبه مي‌باشد.
اثري كه نيروي شناوري بر جسم مي‌گذارد بستگي به ساير نيروهاي وارد بر جسم دارد. به عنوان مثال اگر نيروي شناوري به اندازه كافي قوي باشد آنگاه جسم بر روي مايع شناور مي‌ماند. شكل‌هاي زير اين موضوع را نشان مي‌دهند.

در شكل مقابل، جسمي به وزن  روي مايع قرار دارد و هيچ قسمت از آن را جابجا نمي كند. بنابراين نيروي شناوري به آن وارد نمي گردد.

در شكل مقابل، جسم تا حدودي در مايع فرورفته و در نتيجه نيروي شناوري به آن وارد مي‌شود. با اين حال، اگر جسم رها گردد آنگاه در مايع فرو مي‌رود زيرا نيروي شناوري كوچكتر از وزن جسم است.

در شكل مقابل، جسم آنقدر در مايع فرو رفته كه نيروي شناوري وارد بر آن برابر وزن جسم گرديده است. بنابراين جسم به شكل شناور در مايع باقي مي‌ماند.

اگر نيروي شناوري قادر به تعادل با نيروي وزن نباشد (حتي در هنگامي كه تمام جسم در مايع فرو رفته) آنگاه جسم در مايع غرق مي‌شود. حتي وقتي جسم در مايع فرو رفته است با اين حال هنوز نيروي شناوري به آن وارد مي‌گردد. مثال زير به ما كمك مي‌كند كه پيش بيني كنيم آيا جسم در مايع فرو مي‌رود يا شناور مي‌ماند.

 

در مثال قبل براي تعيين اينكه آيا جسم شناور مي‌ماند يا نه، وزن آن  را با حداكثر نيروي شناوري  مقايسه كرديم. اين مقايسه فقط به مقادير  و  بستگي دارد. به زبان عاميانه: هر جسم توپر كه چگالي اش كمتر از مايع باشد بر روي آن شناور مي‌ماند. به عنوان مثال يك تكه يخ  چگالي در حدود  دارد در حالي كه چگالي آب  است. بنابراين يخ بر روي آب شناور مي‌ماند.
   اگرچه اجسام توپر با چگالي زياد (مثل فولاد) در آب فرو مي‌روند با اين حال چنين موادي در ساخت شناورها به كار برده مي‌شوند.

يك وسيله مفيد كه در باطري ماشين استفاده مي‌شود بر اساس قانون ارشميدس كار مي‌كند. همانطور كه مي‌دانيد بر اثر مصرف باطري، به مرور زمان چگالي آب باطري كاهش مي‌يابد. همانطور كه در شكل زير مي‌بينيد، در باطري يك دريچه پلاستيكي براي نگاه كردن تعبيه شده است كه انتهاي آن كاملاً در آب باطري مي‌باشد. به انتهاي اين لوله يك محفظه شب شده است كه در آن يك توپ سبز قرار دارد.

وقتي باطري پر (شارژ) است چگالي اسيد به اندازه كافي زياد است كه نيروي شناوري حاصل از آن بتواند توپ سبز را شناور كند. به طوري كه توپ به بالاي محفظه برسد. بدين ترتيب وقتي از دريچه باطري نگاه مي‌كنيم نقطه سبز رنگي ديده مي‌شود.

وقتي باطري خالي (دشارژ) مي‌شود چگالي اسيد باطري كاهش مي‌يابد بدين ترتيب نيروي شناوري وارد بر توپ سبز كاهش يافته و در نتيجه توپ پايين مي‌رود در اين حالت وقتي از دريچه باطري نگاه مي‌كنيم نقطه تيره رنگ ديده مي‌شود. و اين هشداري براي پر كردن مجدد باطري است.

نيروي ارشميدس براي تمامي سيالات كاربرد دارد.

+ نوشته شده در  سه شنبه دهم مرداد 1391ساعت 22:30  توسط کبری امینی  | 

موضوع : سفر به اعماق زمین

طراحی آموزشی

 اهداف/ پيامد

در پايان اين درس انتظار مي‌رود دانشآموزان بتوانند:

سطح 1: لايه‌هاي مختلف زمين را از طريق نقاشي، ساخت ماكت و مدل نشان دهند.

سطح2: برخي از ويژگي‌هاي لايه‌هاي تشكيل‌دهنده‌ي زمين را از روي مدل توضيح دهند.

سطح 3: براساس مدل ساخته‌شده، تفاوت‌هاي لايه هاي مختلف و اهميت هر لايه را توضيح دهند.

مواد و وسايل آموزشي

-        يك ميز آهني، چوبي و پلاستيكي ،پارافين ژله‌اي ،توپ پينگ‌پنگ ،خاك رُس ،بادكنك ،نخ كاموا ، ماسه ي

جدول ارزشيابي ملاکها و سطوح عملکرد

ملاک‌ها

سطح 1

سطح 2

سطح 3

لايه‌هاي تشكيل‌دهنده‌ي زمين

لايه‌هاي مختلف زمين را با نمايش و ساخت مدل نشان دهند.

برخي از ويژگي‌هاي لايه‌هاي تشكيل‌دهنده‌ي زمين را از روي مدل توضيح دهند.

لايه‌هاي تشكيل‌دهنده‌ي زمين را با هم مقايسه كنند.

اهميت و كاربرد لايه‌هاي تشكيل‌دهنده‌ي زمين

مواردي از ارزش و اهميت پوسته‌ي زمين در زندگي جانداران را بيان نمايند.

به منابع و معادن موجود در پوسته‌ي زمين اشاره كنند.

به نقش و تأثير لايه‌هاي دروني زمين در بروز پديده‌هاي طبيعي مانند آتشفشان، مغناطيس زمين، زمين‌لرزه و... اشاره نمايند.

روش و ابزار ارزشيابي

ارزشيابي مستمر: از ارزشيابي مستمر مي‌توان بيشتر به‌صورت كيفي (ارزيابي عملكردي) و استفاده نمود. براي اين منظور، در انجام فعاليت‌هاي درسي مهارت‌هاي مختلف فرايند ياددهي و يادگيري به همراه دانش و نگرش از روش تهيه‌ي سياهه‌ رفتار (چك‌ليست)  استفاده شود. به اين ترتيب، معلم مي‌تواند براساس بازخوردي كه دريافت مي‌كند فرايند ياددهي-يادگيري را هدايت نمايد.

حقایق درس:

با امواج لرزه ای به درون زمین سفر می کنند

دانشمندان با استفاده از امواج لرزه ای ،ساختمان درونی زمین را شناسایی می کند

ساختمان درونی زمین بر اساس خواص شیمیایی به سه لایه پوسته ، گوشته ، وهسته تقسیم می شوند

ساختمان درونی زمین بر اساس خواص فیزیکی به پنج لایه سنگ کره ، خمیره کره ، گوشته زیرین ، هسته خارجی ، هسته داخلی تقسیم می شوند

 

 

 

 

 

درس ششم - ورزش و نيروي (1)

نيرو

بر هم کنش دو جسم يا بيشتر است

شروع به حرکت جسم

توقف جسم

تغيير شکل جسم

اثر چند نيرو بر يک جسم ساکن

جسم  شروع به حرکت میکند

 

 

ناشی از

معادل

تغيير جهت حرکت جسم

تغيير اندازه سرعت جسم

جسم حرکت نمیکند

موازنه شده باشند

موازنه نشده باشند

 

افزايش نيرو

هل دادن

كشيدن

 نقشه مفهومی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


موضوع : ورزش ونیرو 1

اهداف/ پيامدها

در پايان اين درس انتظار مي‌رود دانش‌آموزان بتوانند:

1- هل دادن و كشيدن را معادل وارد كردن نيرو بدانند و اثرات نيرو بر يك جسم را تشخيص دهند.

2- در مثال‌هاي ساده، نيرو را شناسايي كرده و اثر آن بر حركت را بيان كنند.

3- اثر دو يا چند نيرو بر يك جسم را تعيين كنند.

مواد و وسايل آموزشي

طناب مخصوص بازي طناب كشي- توپ فوتبال يا واليبال- ميز نسبتاً سنگين

 

جدول ارزشيابي ملاك‌ها و سطوح عملكرد

ملاك‌ها

سطح 1

سطح 2

سطح 3

مفهوم نيرو

هل دادن و كشيدن را معادل وارد كردن نيرو بدانند و اثرات نيرو بر يك جسم را تشخيص دهند.

نيرو اثر متقابل دو جسم بر يكديگر است. به عبارت ديگر هر نيرو بخشي از برهم كنش بين يك جسم با جسم ديگر است.

از دو يا چند نيرو بر يك جسم ساكن را بتوانند تعيين كنند (نيروها موازنه شده‌اند يا نيروي خالص داريم و سبب حركت جسم مي‌شود)

طراحي و ساخت وسيله مانند ماشين بادكنكي

طراحي و ساخت ماشين و آوردن به مدرسه

ماشين ساخته شده حركت مناسبي دارد و معايت اوليه‌ي آن برطرف شده است.

در ساخت ماشين معايب فني آن برطرف شده (مثلاً كم كردن اصطكاك يا داشتن استحكام لازم و ...) و مسافت نسبتاً طولاني را طي مي‌كند.

 

 

 

 

 

درس پنجم - زمين پويا

پديده‌هاي طبيعي

زمين لرزه

آتشفشان

حركات دامنه‌اي

تعريف

تغييرات حاصل از زمين لرزه

ساختماني

اجتماعي

بهداشتي

ريزش آوار

آتش‌سوزي

قطع شريان‌هاي حياتي

مرگ و مير

بي‌خانماني

شيوع بيماري‌هاي مسري

مشكلات رواني

آلودگي آب‌ها

انواع حركات

اثرات و زيان‌ها

ريزش

لغزش

انواع آتشفشان‌ها

فوايد

اثرات و زيان‌ها

مواد خروجي

 

 نقشه مفهومي

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

موضوع درس : زمین پویا

اهداف/ پيامد

در پايان اين درس انتظار مي‌رود دانشآموزان بتوانند:

سطح 1: پديده‌هاي طبيعي مانند زمين‌لرزه و آتشفشان را بشناسند.

سطح2: اثرات هريك از پديده‌هاي طبيعي مانند زمين‌لرزه و آتشفشان در زندگي خود را بيان كنند.

سطح 3: چگونه زيستن در كنار پديده‌هاي طبيعي فوق (شناخت مكان‌هاي امن و ناامن، مراقبت از خود، كمك به همنوع و....) را بيان كنند.

مواد و وسايل آموزشي

-        تخم‌مرغ آب‌پز با پوست

-        چند قطعه چوب خشك و تر (هريك حدود 40 سانتي‌متر)

-        چاقو

-        خاك رس

-        آمونيم دي كرومات

-        كبريت

-        جوش شيرين

-        سركه

-        ليوان

 

حقایق درس ( مفاهیم )

 

 

 

 

 

فعالیت های دانش آموز ومعلم

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول ارزشيابي ملاکها و سطوح عملکرد

ملاک‌ها

سطح 1

سطح 2

سطح 3

پديده‌هاي طبيعي

زمين لرزه – آتشفشان

 

پديده‌هاي طبيعي را به‌وسيله‌ي مدل نشان دهند.

ويژگي‌هاي هر يك از پديده‌ها را از روي مدل بيان كنند.

اثرات هريك از پديده‌ها را در محيط زندگي خود بيان كنند.

چگونگي زندگي در كنار پديده‌هاي طبيعي

با مناطق و محل‌هاي داراي پديده‌هاي طبيعي آشنا شوند.

محل زندگي خود را از نظر پديده‌هاي طبيعي بررسي كنند.

موقعيت محل سكونت و مدرسه‌ي خود و مكان‌هاي امن و ناامن را در روي طرحي نشان دهند و پيشنهادات خود را درباره‌ي هر يك از پديده‌هاي طبيعي ارائه كنند.

 

 

 

 

روش و ابزار ارزشيابي

ارزشيابي مستمر: از اين ارزشيابي به‌صورت ارزشيابي كيفي (ارزشيابي عملكردي) استفاده مي‌شود كه در آن دانش‌آموزان به انجام آزمايش‌ها و فعاليت مي‌پردازند و معلم در حين نظارت و هدايت و راهنمايي به ارزشيابي آنها مي‌پردازد كه از طريق بازخوردي كه از دانش‌آ‌موزان دريافت مي‌كند به اصلاح آموزش پرداخته و با توجه به تفاوت‌هاي فردي دانش‌آ‌موزان فرايند ياددهي- يادگيري را هدايت مي‌نمايند.

استفاده از چك‌ليست (سياهه‌ي رفتار): جهت ثبت فعاليت دانش‌آ‌موزان در زمينه‌‌هاي دانش، مهارت‌ها، نگرش‌ها و فعاليت خارج از كلاس، اين ارزشيابي پيشنهاد مي‌شود.

ارزشيابي پاياني: در اين ارزشيابي، توانايي‌ها و پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان به‌صورت كمي ارزيابي مي‌گردد  كه معلم ازطريق سؤالاتي كه دربرگيرنده‌‌ي اهداف آموزش علوم تجربي مي‌باشد به ارزشيابي دانش‌آموزان مي‌پردازد.

 

 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه دهم مرداد 1391ساعت 22:24  توسط کبری امینی  | 

      پتاسیم پرمنگنات

 

پتاسیم پرمنگنات ترکیبی معدنی است با فرمول شیمیایی KMnO۴. نمک آن از یونهای K+ و MnO۴- تشکیل شده است. سابقاً به آن پرمنگنات و پتاش هم می‌گفتند. پرمنگنات یک مادهٔ اکسنده ی بسیار قوی است. در آب نیز محلول است و محلولی به رنگ ارغوانی تولید می‌کند که از تبخیر آن بلورهای منشوری و درخشان به رنگ ارغوانی بسیار تیره (مایل به سیاه) بر جای می ماند. در این ترکیب منگنز با عدد اکسایش ۷+ حضور دارد

 

کاربردها [

بسیاری از کاربردهای پتاسیم پرمنگنات به‌خاطر خواص اکسیدکنندگی آن است، از اینکه یک اکسید کنندهٔ قوی است و اینکه در این فرایندها محصول فرعی سمی تولید نمی کند.

صنایع سینمایی و تلویزیونی [

در صنایع سینمایی و تلویزیونی، پتاسیم پرمنگنات یکی از مواد شیمیایی اصلی برای کهنه کردن مجموعهٔ لباس‌ها و غیره می باشد. خاصیت اکسید کنندگی پرمنگنات باعث می‌شود که پارچه ها، طناب ها، چوب‌ها و شیشه‌ها بیش از ۱۰۰ سال قدیمی تر از آنچه هستند به نظر بیایند.

از این روش در تهیهٔ فیلم‌هایی همچون "تروی"، "۳۰۰" و "ایندیانا جونز" استفاده شده است.

تصفیهٔ آب و ضدعفونی

به عنوان یک اکسید کننده، پتاسیم پرمنگنات می‌تواند به عنوان یک ضد عفونی کننده به کار رود. برای مثال محلول رقیق پرمنگنات برای درمان برخی زخم‌ها مانند عفونت قارچی پا استفاده می‌شود.

کاربرد دیگر آن حذف آهن و هیدروژن سولفید (مادهٔ حاصل بوی بد تخم مرغ فاسد شده) و حذف فسفر آب آشامیدنی‌است.

 

 

کاربردهای زیست پزشکی

همان‌طور که از KMnO4 برای ضد عفونی کردن آب استفاده می شود، این نمک به طور تخصصی به عنوان ضد عفونی کننده برای درمین برخی بیماری‌های انسان و حیوان نیز استفده می شود. در بافت‌شناسی از آن برای سفید کردن ملانین استفاده می‌شود تا جزئیات بافت تیره رنگ ملانین آشکار شود. از پتاسیم پر منگنات می توان برای متفاوت کردن آمیلوئیدAA از دیگر آمیلوئیدها هم استفاده کرد. (آمیلوئیدها نوعی از پروتئین‌ها هستند که در صورت تجمع بی جا باعث بیماری آمیلوئیدوز می شوند، برای اطلاعات بیشتر واژهٔ Amyloid را در ویکی‌پدیای انگلیسی ببینید) پتاسیم پرمنگنات باعث می‌شود که آمیلوئیدAA به وسیلهٔ رنگ سرخ کنگو (congo red) رنگ آمیزی نشود، این در حالی است که دیگر آمیلوئیدها به وسیلهٔ سرخ کنگو رنگ می شوند. در یک بازهٔ زمانی از پتاسیم پرمنگنات برای درمان سوزاک استفاده شد و همچنین از آن هنوز در درمان برفک استفاده می شود.

پرمنگنات پتاسیم یک اکسید کننده قوی است و در اکثر واکنشهای شیمیایی بعنوان عامل اکسید کننده استفاده می‌شود. شکل آن منشوری ، جامد ، به رنگ ارغوانی تیره تا مشکی، محلول آبی آن به رنگ صورتی و ترکیبی بدون بو است. پرمنگنات پتاسیم بعنوان ضدعفونی کننده و برای رفع بوهای نامطبوع هم کاربرد دارد. پرمنگنات پتاسیم برای رفع نوعی بیماری انگلی در ماهی ها استفاده می‌شود .در تصفیه آب های آشامیدنی بعنوان عامل حذف کننده فسفر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آب ژاول

 

آب ژاول که در فارسی به آن مایع سفید کننده و وایتکس نیز گفته می‌شود، محلولی است که برای گندزدایی و بو زدایی به کار می‌رود.[۱]

کاربرد [

آب ژاول را برای گندزدایی و بوزدایی به کار می‌برند. از این ماده در صنعت به عنوان رنگ‌زدا و سفیدکننده پارچه و خمیر کاغذ استفاده می‌شود. در خانه‌ها برای ضدعفونی کردن سبزی‌ها و سفید کردن رخت‌ها به هنگام رختشویی از آب ژاول استفاده می‌کنند. این محلول با نام‌های گوناگون در بازار به فروش می‌رسد.[۲]

ویژگی‌های شیمیایی [ویرایش]

آب ژاول (مایع سفید کننده و وایتکس نیز گفته می‌شود)محلولی است حاوی درصدی از هیپوکلریت سدیم (NaOCl) در آب.این نسبت بسته به مصارف مختلف، متفاوت است.[۳][۴]

آب ژاول ماده‌ای سمی است. رنگ آن نزدیک به زرد و طعم و بوی آن تند است.خاصیت ضدعفونی کننده آب ژاول به دلیل تولید کلر آزاد می‌باشد.چنانچه به اشتباه نوشیده شود باید فورا شیر نوشید.[۵]

آب ژاول محلولی ناپایدار است ودر اثر حرارت و نور به تدریج خاصیت خود را از دست می‌دهد.

تاریخچه

این محلول را برتوله، کشف کرد و چون نخست در محله ژاول پاریس تولید می‌شد، به آب ژاول معروف شد.[نیازمند منبع]

تولید در ایران [ویرایش]

از آنجا که در ایران این محصول با نام تجاری وایتکس عرضه شده بیشتر با این نام شناخته می‌شود. اگرچه سایر شرکت‌های سازنده آب ژاول از عبارت مایع سفید کننده استفاده می‌کنند. از جمله شرکت های تولید کننده عمده آب ژاول در ایران می‌توان به پتروشیمی شیراز و پتروشیمی بندر امام و پتروشیمی اروند اشاره کرد .]

    اسید کلریدریک
نام و فرمول شیمیایی : اسید کلریدریک به فرمول (HCl)
 
نام صنعتی : جوهر نمک
 
کاربرد : در مصارف اسیدی کردن از جمله اسیدی کردن چاههای نفتی ، برداشتن رسوب بویلرها کاهش سنگ معدن ها ، تمیز کاری فلزات بکار می رود.بصورت محلول در آب (حدود 10% وزنی) در تهیه جوهر نمک (پتک کننده و از بین برنده جرم سرامیک و...) استفاده می شود.

آب اکسیژنه

یا آب‌اکسیژنه (H۲O۲) یک اکسنده متداول است که به عنوان سفید کننده استفاده می شود. هیدروژن پراکسید ساده‌ترین پراکسید است (پراکسیدها ترکیباتی هستند که دارای یک پیوند یگانه اکسیژن-اکسیژن هستند). آب اکسیژنه خالص H۲O۲ یک مایع ناروانی است که کمی آبی رنگ می‌باشد و با زحمت زیاد می‌توان آنرا تهیه نمود. آب اکسیژنه‌ای که در داروخانه‌ها به اسم آب اکسیژنه رقیق فروخته می‌شود محلولی است از آب اکسیژنه در آب که در ۱۰۰ قسمت آن سه قسمت آب اکسیژنه است، مانند آب بی‌رنگ و بی‌بوست، مزه تلخی دارد و کمی اسیدی است. این مایع اکسید کننده یی قوی است.

تجزیه این ماده باعث ایجاد رادیکالهای OH میشود که بیش از چند ثانیه در دسترس نمی باشند و در این مدت با خاصیت شدید اکسیدکنندگی خود، مواد آلی و معدنی را اکسید میکند.

خصوصیات آب اکسیژنه

به مرور آب اکسیژنه تجزیه و تبدیل به آب و اکسیژن می‌گردد. این عمل تجزیه در محیط بازی سریعتر و در محیط اسیدی کندتر از محیط خنثی صورت می‌گیرد. اگر مدت مدیدی آب اکسیژنه را انبار کنند، ممکن است کاملا تجزیه و تبدیل به آب گردد. بر اثر گرد بعضی اجسام عمل تخریب آب اکسیژنه تسریع می‌گردد مانند گرد بی‌اکسید منگنز و گرد فلزات .

اگر بر روی محلول آب قدری از اجسام پایدار کننده مانند اسید فسفریک، اوره، اسید بنزوئیک و نظیر آنها بیافزایند، عمل تخریب بسیار کند می‌گردد. آب اکسیژنه اثر میکروب کشی و بوبری دارد چنانکه اگر یک تکه کالباس قرمز را درون ظرف محتوی آب اکسیژنه قرار دهیم پس از چند روز محتویات ظرف کاملا بی‌بو است و بوی گندیده نمی‌دهد. آب اکسیژنه رنگها را نیز تخریب می‌کند بهمین دلیل تکه کالباس درون ظرف بعد از مدتی بی‌رنگ می‌شود.

موارد استعمال آب اکسیژنه

لکه شراب قرمز، خون، قهوه و غیره را هم می‌توان بوسیله آب اکسیژنه پاک نمود. محلول غلیظ H۲O۲ به عنوان یک اکسیدان برای سوخت موشک‌ها نیز مورد استفاده قرار می گیرد. برخی از خمیر دندانها و سایر اجسامی که برای پاک کردن دندانها بکار می‌رود در موقع استعمال تولید آب اکسیژنه می‌کنند و اکسیژن این آب اکسیژنه دندان را سفید می‌نماید.

آب اکسیژنه در بی‌رنگ کردن شاخ، پشم گوسفند، پنبه، کتان، کنف، کاه، چوب، کاغذ، روغن، چربی، واکس، صابون، ابریشم، عاج، پر و غیره بکار می‌رود. رنگ بعضی لکه‌های صورت را هم آب اکسیژنه تخریب می‌کند. اگر موی سیاه را پس از شستن با کربنات سدیم ( تا چربی آن برطرف شود ) در محلول آب اکسیژنه بگذارند به رنگ روشن در می‌آید.اگر موی سیاه سر را با مخلوطی از ۱۰۰ گرم آب اکسیژنه ۳۰% و چهار قطره محلول ۲۵% آمونیاک تر نمایند و پس از ۱۰ تا ۲۰ دقیقه با آب خالص و سپس با محلول اسید استیک‌دار بشویند، بور مایل به قرمز می‌شود. وجود آمونیاک از این جهت لازم است که آب اکسیژنه در حضور قلیاییها سریعتر اکسیژن می‌دهد و در نتیجه موها تندتر بور می‌شوند. مصرف مکرر آب اکسیژنه برای مو مضر است زیرا که مو را شکننده می‌نماید. در جنگ جهانی دوم آب اکسیژنه ۸۵%برای اکسیداسیون سریع الکل در زیر دریاییها و موشکها مصرف می‌کردند.

کاربرد در پزشکی

آب اکسیژنه در گذشته به دلیل خاصیت ضدعفونی کننده آن در پانسمان زخمهای عفونی استفاده میشد ولی امروزه به دلیل آسیبی که به بافتهای مجاور وارد میکند دیگر در پانسمان استفاده نمیشود و فقط گاه برای ضدعفونی لوازم یا سطوح استفاده میشود.از آنجایی که آب اکسیژنه بوبر است گاه در درمان زخمهای بدبو مورد استعمال قرار می‌گیرد. در قرصهای اریتزون ۳۶% آب اکسیژنه به ۶۴% اوره متصل است و چون این قرصها را در دهان بگذارند، اکسیژن می‌دهد. پس هم میکروبهای دهان را می‌کشد و هم دندانها را سفید می‌نماید.آب اکسیژن رقیق را برای قرقره کردن هم بکار می‌برند.

کاربرد در بهداشت استخرها []

آب اکسیژنه برای حذف مواد آلی و معدنی که موجب فاسد شدن آب استخر میشوند بکار میرود. تزریق این عنصر قبل از دستگاه UV باعث ایجاد رادیکالهای OH میشود که بیش از چند ثانیه در دسترس نمی باشند و در این مدت با خاصیت شدید اکسید کنندگی خود، مواد باقیمانده آلی و معدنی را تجزیه میکند. بدین ترتیب نیاز به تعویض آب استخرها کاهش می یابد.

در صورتی که از آب اکسیژنه در آب استخرها استفاده شود دارای مزایا به شرح زیر است: ۱. آب اکسیژنه موجود در آب با دوز صحیح، برای شناگر غیر قابل تشخیص است. ۲. با آب بخوبی مخلوط میشود، غیر فرار است و تا زمان اکسید کردن مواد آلی در آب باقی میماند. ۳. خالص است و ایجاد املاح نمی کند. ۴. خورنده نیست و در نتیجه به تجهیزات و تاسیسات آسیب نمی رساند. ۵. ایجاد کف نمی کند، بی بو و بی طعم است. ۶. غیر سمی است ۷. ایجاد رسوب نکرده و در نتیجه آب کاملا شفاف می ماند.

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهارم مرداد 1391ساعت 16:7  توسط کبری امینی  | 

      پتاسیم پرمنگنات

 

پتاسیم پرمنگنات ترکیبی معدنی است با فرمول شیمیایی KMnO۴. نمک آن از یونهای K+ و MnO۴- تشکیل شده است. سابقاً به آن پرمنگنات و پتاش هم می‌گفتند. پرمنگنات یک مادهٔ اکسنده ی بسیار قوی است. در آب نیز محلول است و محلولی به رنگ ارغوانی تولید می‌کند که از تبخیر آن بلورهای منشوری و درخشان به رنگ ارغوانی بسیار تیره (مایل به سیاه) بر جای می ماند. در این ترکیب منگنز با عدد اکسایش ۷+ حضور دارد

 

کاربردها [

بسیاری از کاربردهای پتاسیم پرمنگنات به‌خاطر خواص اکسیدکنندگی آن است، از اینکه یک اکسید کنندهٔ قوی است و اینکه در این فرایندها محصول فرعی سمی تولید نمی کند.

صنایع سینمایی و تلویزیونی [

در صنایع سینمایی و تلویزیونی، پتاسیم پرمنگنات یکی از مواد شیمیایی اصلی برای کهنه کردن مجموعهٔ لباس‌ها و غیره می باشد. خاصیت اکسید کنندگی پرمنگنات باعث می‌شود که پارچه ها، طناب ها، چوب‌ها و شیشه‌ها بیش از ۱۰۰ سال قدیمی تر از آنچه هستند به نظر بیایند.

از این روش در تهیهٔ فیلم‌هایی همچون "تروی"، "۳۰۰" و "ایندیانا جونز" استفاده شده است.

تصفیهٔ آب و ضدعفونی

به عنوان یک اکسید کننده، پتاسیم پرمنگنات می‌تواند به عنوان یک ضد عفونی کننده به کار رود. برای مثال محلول رقیق پرمنگنات برای درمان برخی زخم‌ها مانند عفونت قارچی پا استفاده می‌شود.

کاربرد دیگر آن حذف آهن و هیدروژن سولفید (مادهٔ حاصل بوی بد تخم مرغ فاسد شده) و حذف فسفر آب آشامیدنی‌است.

 

 

کاربردهای زیست پزشکی

همان‌طور که از KMnO4 برای ضد عفونی کردن آب استفاده می شود، این نمک به طور تخصصی به عنوان ضد عفونی کننده برای درمین برخی بیماری‌های انسان و حیوان نیز استفده می شود. در بافت‌شناسی از آن برای سفید کردن ملانین استفاده می‌شود تا جزئیات بافت تیره رنگ ملانین آشکار شود. از پتاسیم پر منگنات می توان برای متفاوت کردن آمیلوئیدAA از دیگر آمیلوئیدها هم استفاده کرد. (آمیلوئیدها نوعی از پروتئین‌ها هستند که در صورت تجمع بی جا باعث بیماری آمیلوئیدوز می شوند، برای اطلاعات بیشتر واژهٔ Amyloid را در ویکی‌پدیای انگلیسی ببینید) پتاسیم پرمنگنات باعث می‌شود که آمیلوئیدAA به وسیلهٔ رنگ سرخ کنگو (congo red) رنگ آمیزی نشود، این در حالی است که دیگر آمیلوئیدها به وسیلهٔ سرخ کنگو رنگ می شوند. در یک بازهٔ زمانی از پتاسیم پرمنگنات برای درمان سوزاک استفاده شد و همچنین از آن هنوز در درمان برفک استفاده می شود.

پرمنگنات پتاسیم یک اکسید کننده قوی است و در اکثر واکنشهای شیمیایی بعنوان عامل اکسید کننده استفاده می‌شود. شکل آن منشوری ، جامد ، به رنگ ارغوانی تیره تا مشکی، محلول آبی آن به رنگ صورتی و ترکیبی بدون بو است. پرمنگنات پتاسیم بعنوان ضدعفونی کننده و برای رفع بوهای نامطبوع هم کاربرد دارد. پرمنگنات پتاسیم برای رفع نوعی بیماری انگلی در ماهی ها استفاده می‌شود .در تصفیه آب های آشامیدنی بعنوان عامل حذف کننده فسفر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آب ژاول

 

آب ژاول که در فارسی به آن مایع سفید کننده و وایتکس نیز گفته می‌شود، محلولی است که برای گندزدایی و بو زدایی به کار می‌رود.[۱]

کاربرد [

آب ژاول را برای گندزدایی و بوزدایی به کار می‌برند. از این ماده در صنعت به عنوان رنگ‌زدا و سفیدکننده پارچه و خمیر کاغذ استفاده می‌شود. در خانه‌ها برای ضدعفونی کردن سبزی‌ها و سفید کردن رخت‌ها به هنگام رختشویی از آب ژاول استفاده می‌کنند. این محلول با نام‌های گوناگون در بازار به فروش می‌رسد.[۲]

ویژگی‌های شیمیایی [ویرایش]

آب ژاول (مایع سفید کننده و وایتکس نیز گفته می‌شود)محلولی است حاوی درصدی از هیپوکلریت سدیم (NaOCl) در آب.این نسبت بسته به مصارف مختلف، متفاوت است.[۳][۴]

آب ژاول ماده‌ای سمی است. رنگ آن نزدیک به زرد و طعم و بوی آن تند است.خاصیت ضدعفونی کننده آب ژاول به دلیل تولید کلر آزاد می‌باشد.چنانچه به اشتباه نوشیده شود باید فورا شیر نوشید.[۵]

آب ژاول محلولی ناپایدار است ودر اثر حرارت و نور به تدریج خاصیت خود را از دست می‌دهد.

تاریخچه

این محلول را برتوله، کشف کرد و چون نخست در محله ژاول پاریس تولید می‌شد، به آب ژاول معروف شد.[نیازمند منبع]

تولید در ایران [ویرایش]

از آنجا که در ایران این محصول با نام تجاری وایتکس عرضه شده بیشتر با این نام شناخته می‌شود. اگرچه سایر شرکت‌های سازنده آب ژاول از عبارت مایع سفید کننده استفاده می‌کنند. از جمله شرکت های تولید کننده عمده آب ژاول در ایران می‌توان به پتروشیمی شیراز و پتروشیمی بندر امام و پتروشیمی اروند اشاره کرد .]

    اسید کلریدریک
نام و فرمول شیمیایی : اسید کلریدریک به فرمول (HCl)
 
نام صنعتی : جوهر نمک
 
کاربرد : در مصارف اسیدی کردن از جمله اسیدی کردن چاههای نفتی ، برداشتن رسوب بویلرها کاهش سنگ معدن ها ، تمیز کاری فلزات بکار می رود.بصورت محلول در آب (حدود 10% وزنی) در تهیه جوهر نمک (پتک کننده و از بین برنده جرم سرامیک و...) استفاده می شود.

آب اکسیژنه

یا آب‌اکسیژنه (H۲O۲) یک اکسنده متداول است که به عنوان سفید کننده استفاده می شود. هیدروژن پراکسید ساده‌ترین پراکسید است (پراکسیدها ترکیباتی هستند که دارای یک پیوند یگانه اکسیژن-اکسیژن هستند). آب اکسیژنه خالص H۲O۲ یک مایع ناروانی است که کمی آبی رنگ می‌باشد و با زحمت زیاد می‌توان آنرا تهیه نمود. آب اکسیژنه‌ای که در داروخانه‌ها به اسم آب اکسیژنه رقیق فروخته می‌شود محلولی است از آب اکسیژنه در آب که در ۱۰۰ قسمت آن سه قسمت آب اکسیژنه است، مانند آب بی‌رنگ و بی‌بوست، مزه تلخی دارد و کمی اسیدی است. این مایع اکسید کننده یی قوی است.

تجزیه این ماده باعث ایجاد رادیکالهای OH میشود که بیش از چند ثانیه در دسترس نمی باشند و در این مدت با خاصیت شدید اکسیدکنندگی خود، مواد آلی و معدنی را اکسید میکند.

خصوصیات آب اکسیژنه

به مرور آب اکسیژنه تجزیه و تبدیل به آب و اکسیژن می‌گردد. این عمل تجزیه در محیط بازی سریعتر و در محیط اسیدی کندتر از محیط خنثی صورت می‌گیرد. اگر مدت مدیدی آب اکسیژنه را انبار کنند، ممکن است کاملا تجزیه و تبدیل به آب گردد. بر اثر گرد بعضی اجسام عمل تخریب آب اکسیژنه تسریع می‌گردد مانند گرد بی‌اکسید منگنز و گرد فلزات .

اگر بر روی محلول آب قدری از اجسام پایدار کننده مانند اسید فسفریک، اوره، اسید بنزوئیک و نظیر آنها بیافزایند، عمل تخریب بسیار کند می‌گردد. آب اکسیژنه اثر میکروب کشی و بوبری دارد چنانکه اگر یک تکه کالباس قرمز را درون ظرف محتوی آب اکسیژنه قرار دهیم پس از چند روز محتویات ظرف کاملا بی‌بو است و بوی گندیده نمی‌دهد. آب اکسیژنه رنگها را نیز تخریب می‌کند بهمین دلیل تکه کالباس درون ظرف بعد از مدتی بی‌رنگ می‌شود.

موارد استعمال آب اکسیژنه

لکه شراب قرمز، خون، قهوه و غیره را هم می‌توان بوسیله آب اکسیژنه پاک نمود. محلول غلیظ H۲O۲ به عنوان یک اکسیدان برای سوخت موشک‌ها نیز مورد استفاده قرار می گیرد. برخی از خمیر دندانها و سایر اجسامی که برای پاک کردن دندانها بکار می‌رود در موقع استعمال تولید آب اکسیژنه می‌کنند و اکسیژن این آب اکسیژنه دندان را سفید می‌نماید.

آب اکسیژنه در بی‌رنگ کردن شاخ، پشم گوسفند، پنبه، کتان، کنف، کاه، چوب، کاغذ، روغن، چربی، واکس، صابون، ابریشم، عاج، پر و غیره بکار می‌رود. رنگ بعضی لکه‌های صورت را هم آب اکسیژنه تخریب می‌کند. اگر موی سیاه را پس از شستن با کربنات سدیم ( تا چربی آن برطرف شود ) در محلول آب اکسیژنه بگذارند به رنگ روشن در می‌آید.اگر موی سیاه سر را با مخلوطی از ۱۰۰ گرم آب اکسیژنه ۳۰% و چهار قطره محلول ۲۵% آمونیاک تر نمایند و پس از ۱۰ تا ۲۰ دقیقه با آب خالص و سپس با محلول اسید استیک‌دار بشویند، بور مایل به قرمز می‌شود. وجود آمونیاک از این جهت لازم است که آب اکسیژنه در حضور قلیاییها سریعتر اکسیژن می‌دهد و در نتیجه موها تندتر بور می‌شوند. مصرف مکرر آب اکسیژنه برای مو مضر است زیرا که مو را شکننده می‌نماید. در جنگ جهانی دوم آب اکسیژنه ۸۵%برای اکسیداسیون سریع الکل در زیر دریاییها و موشکها مصرف می‌کردند.

کاربرد در پزشکی

آب اکسیژنه در گذشته به دلیل خاصیت ضدعفونی کننده آن در پانسمان زخمهای عفونی استفاده میشد ولی امروزه به دلیل آسیبی که به بافتهای مجاور وارد میکند دیگر در پانسمان استفاده نمیشود و فقط گاه برای ضدعفونی لوازم یا سطوح استفاده میشود.از آنجایی که آب اکسیژنه بوبر است گاه در درمان زخمهای بدبو مورد استعمال قرار می‌گیرد. در قرصهای اریتزون ۳۶% آب اکسیژنه به ۶۴% اوره متصل است و چون این قرصها را در دهان بگذارند، اکسیژن می‌دهد. پس هم میکروبهای دهان را می‌کشد و هم دندانها را سفید می‌نماید.آب اکسیژن رقیق را برای قرقره کردن هم بکار می‌برند.

کاربرد در بهداشت استخرها []

آب اکسیژنه برای حذف مواد آلی و معدنی که موجب فاسد شدن آب استخر میشوند بکار میرود. تزریق این عنصر قبل از دستگاه UV باعث ایجاد رادیکالهای OH میشود که بیش از چند ثانیه در دسترس نمی باشند و در این مدت با خاصیت شدید اکسید کنندگی خود، مواد باقیمانده آلی و معدنی را تجزیه میکند. بدین ترتیب نیاز به تعویض آب استخرها کاهش می یابد.

در صورتی که از آب اکسیژنه در آب استخرها استفاده شود دارای مزایا به شرح زیر است: ۱. آب اکسیژنه موجود در آب با دوز صحیح، برای شناگر غیر قابل تشخیص است. ۲. با آب بخوبی مخلوط میشود، غیر فرار است و تا زمان اکسید کردن مواد آلی در آب باقی میماند. ۳. خالص است و ایجاد املاح نمی کند. ۴. خورنده نیست و در نتیجه به تجهیزات و تاسیسات آسیب نمی رساند. ۵. ایجاد کف نمی کند، بی بو و بی طعم است. ۶. غیر سمی است ۷. ایجاد رسوب نکرده و در نتیجه آب کاملا شفاف می ماند.

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهارم مرداد 1391ساعت 16:7  توسط کبری امینی  | 

حروف درس الفبا ی ما معلم بود
تمام صحبت ما یک صدا معلم بود
به روی تخته ی چوبی همیشه بی پایان
شروع نام خدابود، تا معلم بود
نگاه روشن دنیای کودکی هایم
به خشم و بوسه ی مادر ؤ یامعلم بود
خدا به وسعت ایمان به شکل هر واژه
ؤ جمله جمله ی ایثار ،با معلم بود
قسم به نام پیام آوران آگاهی
تمام درد بشر را دوا معلم بود
شکوه صبر وصلابت چو کوه می بارید
سه تیغ مهر ؤ سنگ بلا معلم بود
به دشتهای پر ازغنچه های پراحساس
گلی شکفته به نام وفا ،معلم بود
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم فروردین 1391ساعت 13:53  توسط کبری امینی  | 

برای معلم...


زندگی را شاید


غنچه تفسیر كند وقت شكفتن به درخت .

زندگی را شاید

ماه تعبیر كند در دل شبهای سیاه .

زندگی را شاید

مرگ معنا بخشد در جهانی دیگر .

زندگی از نظر من اما :

رفتن و آمدن از مدرسه است ،

پیشه ام كاشتن معرفت است ؛

هدیه آب به باغ دانش ،

بردن كودك معصوم به راه فردا .

كودكان چشم امیدی به نگاهم دارند

تا بیاموزند علم ، رمز و راز دنیا

تا كه بنمایم صرف ، فعل راه فردا.

كودكان معنی آب و هدف زندگی اند

كودكان راز گل و سادگی اند

زندگی را هر روز ،

می كنم تفسیر بر تخته سیاه .
زندگی را هر روز،

می كنم هدیه به امواج نگاه

زندگی یافتن مجهولات است

زندگی تكیه شاگردان بر شانه ماست.

تا كه فرصت دارم

چون درختان در باد

صبر را پیشه خود خواهم ساخت

گرچه طوفان حوادث ببرد برگ مرا .

ریشه را سخت نمایم در خاك

تا كه در فصل بهار بار دیگر

بشوم سبز و بمانم در باغ





 

 

 

 

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و دوم فروردین 1391ساعت 13:53  توسط کبری امینی  | 

 

1 . اگر قصد راهنمایی و تربیت کسی را دارید، در قدم اول از گفتار نرم و با محبت بهره گیرید; حتی اگر مخاطب شما فرعون سرکش یا سران لجوج کفار جاهلی باشند; (طه/44 و شعرا/215) .

2 . الف) گفتار رفتار آدمی در هر زمان و مکان، در حافظه الهی محفوظ است ; مراقب باشید; (لقمان/16 و کهف/30) .

ب) نسبت به انسان های اطرافت، احساس مسئولیت کن و آنها را از کارهای بد بازدار و به کارهای خوب تشویق کن . این لازمه استحکام یک پیکر است و بنی آدم اعضای یکدیگرند; (لقمان/17) .

ج) در رفتارهای اجتماعی دقت کن! مبادا با غرور رویت را از دیگران برگردانی یا مثل متبکران راه بروی ; مبادا تندرو و کندرو شوی ; میانه روی، بهترین روش است ; مراقب باش صدایت را بر سر کسی بلند نکنی و خلاصه در یک کلام، آدم باش ; (لقمان/18و19) .

3 . قرآن کریم به شدت با پیروی از جمع (خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو) و حرکت به دنبال اکثریت، مخالف است . قرآن می گوید: اگر بخواهی از اکثریت مردم فقط به این خاطر که اکثریت هستند، پیروی کنی، بدون شک از راه خدا دور می شوی ; همیشه با چشمان باز تصمیم بگیر; (انعام/116 و اسراء/36) .

4 . همیشه بزرگ ترها، بهترین حرف را نمی زنند و همیشه حرف گوش کنی و اطاعت از بزرگان، انسان را به سعادت نمی رساند . این پیام تربیتی قرآن است که حتی در اطاعت از بزرگان هم گوش و چشمت را باز کن که فردا فقط و فقط خودت پاسخ گوی اعمالت خواهی بود; نه بزرگ ترهایت; (احزاب/67) .

5 . علم بهتر است یا ثروت؟ جواب آن را در آیه 247 بقره پیدا خواهید کرد .

6 . امانت داری یکی از ارزشمندترین ارزش های قرآنی است . حضرت موسی (ع) را به خاطر امانتداری و قدرتش، در خانه حضرت شعیب پناه دادند; (قصص/26) و حضرت یوسف را به خاطر امانتداری وعلمش، بر خزانه مصر نشاندند; (یوسف/55) و حتی رسول خدا (ص) که از سوی خداوند برگزیده شد، مشهور به امانتداری و به محمد امین معروف بود .

7 . اگر می خواهید مخاطبان به سوی شما جذب شوند، ابتدا به خودتان بپردازید! روح خشک و سنگین و بی لطافت، هیچ گاه در امر تربیت موفق نمی شود . مهربانی، دلسوزی و رقت قلب را در خود بپرورید تا مردم بی آن که شما متوجه شوید، در اطراف شما جمع گردند; (آل عمران/159) .

8 . آیا دوست دارید که دشمن خود را به یک دوست تبدیل کنید؟ به هر بدی که در حق شما کرد، با خوبی پاسخ گویید . این را قرآن تجویز می کند; آیه 34 سوره فصلت را بخوانید
+ نوشته شده در  شنبه هشتم بهمن 1390ساعت 23:5  توسط کبری امینی  | 

 

روش اس‌کيو‌۴‌آر يا روش پس‌ختام بر سه اصل مهم بهسازى حافظه، يعنى سازمان‌دهي، بسط معنائي، و تمرين بازيابى استوار است. دلايل عمدهٔ موفقيت اين روش‌ و روش‌هاى مطالعهٔ مشابه با آن همين اصول نظرى هستند.

 

 

 

 

 

 

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه دوم بهمن 1390ساعت 10:34  توسط کبری امینی  | 

 

 تکنيکهاي مطالعه نيز به سه گروه عمده برنامه ريزي، نظارت و ارزشيابي و نظم دهي تقسيم مي شود.

آیا تاکنون به این موضوع فکر کرده‌اید که هنگام مطالعه از چه

روشی استفاده می‌کنید؟ یک روش مطالعه صحیح و اصولی می‌تواند بسیاری از مشکلات تحصیلی را از بین ببرد. بررسیهای

 بعمل آمده گویای آن است که افرادی که در زمینه تحصیل موفق

بوده‌اند، روش صحیحی برای مطالعه داشتند. یادگیری (learning) مسئله‌ای است که در سراسر طول زندگی انسان بویژه در دوران

دانش آموزی و دانشجویی اهمیت زیادی دارد. چرا که دانش آموزان و دانشجویان همیشه در معرض امتحان و آزمون قرار دارند و

موفقیت در آن آرزوی بزرگشان است.

شاید به افرادی برخورده باشید که می‌گویند: همه کتابها و جزوه‌ها را می‌خوانم، اما موقع امتحان آنها را فراموش می‌کنم، یا من

استعداد درس خواندن را ندارم، چون با اینکه همه مطالب را می‌خوانم اما همیشه نمراتم پایین است و یا ... . بسیاری از اینگونه

 مشکلات به نداشتن یک روش صحیح برای مطالعه باز می‌گردد.

عده‌ای فقط به حفظ کردن مطالب اکتفا می‌کنند، بطوری که یادگیری معنا و مفاهیم را از نظر دور می‌دارند. این امر موجب

فراموش شدن مطالب بعد از مدتی می‌شود، در واقع آنچه اهمیت دارد یادگیری معنا و مفهوم است، چیزی که نمی‌توانیم و نباید از آن

دور باشیم.

برای آنکه مطلبی کاملا آموخته شده و با اندوخته‌های پیشین پیوند

یابد، باید حتما معنا داشته باشد، در این صورت احتمال یادگیری

بیشتر و احتمال فراموشی کمتر خواهد شد. بنابراین قبل از اینکه خود را محکوم کنیم به نداشتن استعداد درس خواندن ، کمبود

هوش ، کمبود علاقه ، عدم تونایی و سایر موارد ، بهتر است

نواقص خود را در مطالعه کردن بیابیم و به اصطلاح آنها بپردازیم. در

اینصورت به لذت درس خواندن پی خواهیم برد. اولین قدم در این

راستا آن است با اندکی تفکر عادتهای نامطلوب خود را در مطالعه یافته و سپس عادتهای مطلوب جایگزین آن گردد.


برای تغییر عادات مطالعه مراحل زیر را باید در نظر گرفت
:

1.   آگاهی (درباره موضوع

2.   علاقه

3.   ارزیابی (ارزیابی اطلاعات بدست آمده با در نظر گرفتن موقعیتهای موجود

4.   آزمایش (بکار بستن فکر

5.   مطابقت خود با فکر تازه و اختیار و قبول آن

انواع روشهای مطالعه:

روش پس ختام

این روش یکی از مهمترین و معروفترین روشهای بهسازی حافظه است. نام این روش همانند نام انگلیسی آن (PQ4R) متشکل از حروف اول شش مرحله آن است.

مراحل پیش خوانی

در این مرحله کتاب یا مطلب بصورت یک مطالعه اجمالی و مقدماتی مطالعه شود. از جمله موارد این مرحله خواندن عنوان فصلها ،

 خواندن سطحی فصل ، توجه به تصاویر ،، تيترهاى اصلى و فرعي و خلاصه فصلها می‌باشد.

هدف در این مرحله یافتن یک دید کلی نسبت به کتاب و ارتباط دادن

بخشهای مختلف کتاب با یکدیگر می‌باشد. در این مرحله دانش اموخته ها خودشان موضاعات وسر فصل ها اصلی ومهم را

مشخص می کنند در پيش‌خوانى فصل‌هاى يک کتاب آنچه که مورد

 توجه قرار می گيرد عبارتند از . وول فولک (۱۹۹۳) در رابطه با اثربخشى پيش‌خوانى گفته است همه اقدامات فوق به فعال شدن

 طرحواره‌هاى يادگيرنده کمک مى‌کنند. بنابراين، يادگيرنده خواهد

توانست متن فصل موردنظر را که بعد از پيش‌خوانى به‌طور کامل

مطالعه مى‌کند تفسير نمايد و به ‌ياد بسپارد

 

مرحله سؤال کردن

پس از مطالعه اجمالی موضوعات و نکات اصلی ، به طرح سؤال در مورد آنها بپردازید. این کار باعث افزایش دقت و تمرکز فکر و سرعت و سهولت یادگیری می‌گردد.

مرحله خواندن

در اين مرحله مطالب كتاب را با دقت بخوانيد و سعي كنيد سوال

هايي را كه مطرح كرده ايد هنگام مطالعه جواب بدهيد. به جزئيات

كتاب و هدف هاي اساسي كتاب توجه كنيد و سرعت مطالعه

خودتان را به سهولت و پيچيدگي متن مورد مطالعه تغيير دهيد

يعني اگر متن آسان بود با سرعت زيادتر مطالعه كنيد، و اگر متن

سخت بود با سرعت كمتري مطالعه نماييد. در مرحله خواندن برای

فهم بهتر مطالب می‌توان از کارهایی مثل یادداشت برداری ، علامت گذاری و خلاصه نویسی بهره جست.

 

 

 

مرحله تفکر           

در این مرحله هنگام خواندن ، ساختن سؤالها ، و ایجاد ارتباط بین

 دانسته‌های خود ، درباره مطلب فکر کنید. در این مورد نیز مهمترین

اصل همان بسط معنایی است. بسط معنایی ممکن است در مراحل

 پنجم و ششم نیز یعنی در مراحل از حفظ کردن  و مرور کردن نقشی داشته باشد

 

5- مرحله:حفظ کردن

پس از ان كه هر قسمت يا هر فصل از كتاب را خوانديد سعي كنيد مطالب مهم آن را به ياد آوريد و براي خودتان شرح دهيد. ضمن باز

گو كردن مطالب مهم براي خود، سوال هايي را كه طرح كرده ايد نيز جواب بدهيد. از حفظ گفتن مطالب به شما كمك مي كند تا بر درك

مطالب خود نظارت داشته باشد يعني براي شما معلوم و مسلم

 مي شود كه چه مطالبي را به خوبي فرا گرفته ايد و باچه قسمت

هاي را خوب ياد نگرفته ايد و بايد دوباره بخوانید  

6- مرحله مرور كردن:

وقتي كه همه مطالب كتاب را خوانده ايد آن را مرور يا باز بيني كنيد.

 بهترين راه مرور كردن اين است كه تلاش كنيد تا بدون مراجعه به

كتاب سوال هاي مهم را جواب دهيد و اگر نتوانستيد به سوال

جواب دهيد همان قسمت كتاب را دوباره بخوانيد. دوباره خواني نوع

 مرور است اما نه براي همه كتاب فقط قسمتي را كه نمي دانيد

مرور يا باز بيني كنيداثر بخشي اين روش به عنوان يكي از بهترين

روش هاي يادگيري مطالب ارائه شده در كتاب درسي و آمادگي

براي امتحانات در پژوهش هاي متعددي به اثبات رسيده است.

رابينسون كسي كه اين روش را ابداع كرده است در سطح گسترده

 اي آنرا مورد آزمايش قرار داد و دريافت كه براي دانش آموزاني كه

 مشكلات تخصيلي دارند بسيار مفيد است در ايران هم پژوهش

 هاي مختلفي در رابطه با روش پس ختام صورت گرفته است. نتايج

 پژوهش هانشان داده اند كه اين روش هم در افزايش پيشرفت تحصيلي و هم در بالا بردن كيفيت يادگيري دانش آموزان موثر بوده است.

اميدواريم كه شما دانش آموزان عزير با به كار گيري اين روش

تغييري مناسب در مطالعه و كيفيت يادگيري خود ايجاد كنيد.

 

چرا كه بنا به گفته الوين تافلر

قرن آينده با دانندگان است نه با دارندگان

 

اجرای این مرحله می‌تواند مقداری از اضطراب امتحان را کاهش دهد.

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه دوم بهمن 1390ساعت 10:26  توسط کبری امینی  | 

نحوه مطالعه یک کتاب مشکل

همه دنبال این هستند که با اشتیاق مفاهیم عمیق علمی را حتی در اوقات فراغت ، سفر و … فرا گیرند. گاهی این اشتیاق در جماعت کم رنگ می‌شود. افراد درمی‌یابند کتابهایی که آنها با امید و اشتیاق برای یادگیری باز می‌کنند، به چیزی مافوق فهمشان مبدل می‌شود. هر کتابی قصد دارد مفاهیمی را به خواننده‌اش برساند و این مقدور نیست، مگر آنکه نحوه مطالعه آن به درستی صورت گیرد. پس راه صحیح مطالعه یک کتاب با محتوای سنگین چیست؟


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه دوم بهمن 1390ساعت 10:13  توسط کبری امینی  | 

 

تفکر

 از امام صادق علیه‌السلام نقل شده است:



فکر و اندیشه و آئینه خوبیها و پوشاننده بدیها و روشنی‌بخش دلها و موجب خوشخویی وسعة صدر می‌شود.


به وسیله تفکر و انسان به صلاح روز رستاخیز و پایان کارش آگاه می‌شود و بر علم و دانشش افزوده می‌گردد و هیچ عبادتی بالاتر از تفکر نیست
.

پیامبر اکرم صلی ‌الله‌علیه‌و‌آله و سلم فرمود:
یک ساعت تفکر بهتر از یک سال عبادت است و تنها کسانی به این مقام می‌رسند که خداوند آنان را به نور معرفت و توحید ویژگی داده باشند
.

همچنین از رسول‌الله‌صل‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم نقل شده که فرمود
:

شخص عاقل برای خود باید 3 برنامه روزانه داشته باشد: وقتی که برای

مناجات با خداوند عز و جل و وقتی را برای حسابرسی از خویش و وقتی را

برای «تفکر و اندیشه» در آنچه خداوند عزوجل دربارة او انجام داده است.

علاوه بر اینها وقتی را نیز به استراحت و بهره‌بردن از لذات حلال اختصاص دهد.

از
امام علی علیه‌السلام نقل شده است که:
نبه بالتفکر قلبک
.
به وسیله تفکر دل خود را بیدار کن


تفکر و اندیشه سبب پیشگیری و درمان غفلت نیز می‌شود هرگاه انسان به

کارهای خوب و آثار مثبت آن و به کارهای بد و نتایج سوء آن بیندیشد غفلت از

روح و جانش دور می‌شود. فکر و اندیشه در مورد مرگ و پایان زندگی جلوی

سرچشمه‌های اصلی غفلت را که هواپرستی و خودخواهی و فزون‌طلبی

است می‌گیرد .

حضرت علی علیه‌السلام که در یکی از وصایای خود به
امام حسین

علیه‌السلام فرمودند:


ای فرزندم، تفکر نورانیت می‌بخشد و غفلت ظلمت و تاریکی

 

+ نوشته شده در  یکشنبه دوم بهمن 1390ساعت 10:7  توسط کبری امینی  | 

 

 نقش حافظه در یادگیری 

اصطلاح حافظه مفهومی کلی دارد و به آن گروه از جریانات روانی که فرد را به

 ذخیره کردن تجارب و ادراکات و یادآوری مجدد آنها قادر می‌سازد، اطلاق

 می‌شود. بر این اساس گفته می‌شود که حافظه سه مرحله دارد: رمز

 گردانی ، اندوزش و بازیاب. مقصود از رمز گردانی تبدیل اطلاعات فیزیکی به

نوعی رمز قابل قبول برای حافظه است. اندوزش عبارت است از نگهداری

اطلاعات رمزگردانی شده و بازیابی فرایندی است که از طریق آن اطلاعات به هنگام نیاز از حافظه فرا خوانده می‌شوند.

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه دوم بهمن 1390ساعت 9:56  توسط کبری امینی  |